Against Julian

LIBER QUINTUS.

Aggreditur librum Juliani tertium, docetque primum cur novam haeresim, quæ peccatum originis rejicit, detestetur multitudo christiana; quia nimirum vidct imaginem Dei tantos Iiic la j arvulis cruciatus pati, et si absque Sacramento regenerationis intereant, novit excludi a regno Uci. Perizomata a parentibus primis ob pudorem ex peccato venientem assumpta t'uisse probat. Peccatum posse esse præcedentis peccati poenam : veluti cum Deus impios tradit in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt. Ex eadem enim damnationis massa peccatores alios esse gratis electos et praedestinatos, quos per misericordem bouitatem adducit ad pœnitentiam, alios vasa irae factos, quos secundum justum judicium nou adducit. Concupiscentiam non ideo laude dignam, quod per eam hominis inobedientia puniatur : sed vitium esse, atque in eis eliam qui pravis ipsius motibus uon consentiunt, semper malum. Quomodo intelligendum Apostoli dictum, i t sciat unusquisque suum vas possidere, etc. Vcrum sine concubitu esset qualc Mariæ cum Joseph fuit, conjugium. Frustra Julianum ex Aristotelicis categoriis arguere contra peccatum ex parentibus traductum. Ostendit quid caro christi a cæterorum hominum carne peccati distet. Manichaeis minime lavere catholicos, dum libidinis malum et originale peccatum agnoscunt, sed Pelagianos potius, cum « de ea re quæ a peccato libera est dicunt « peccata non nasci. » Passim vero monstrat, incassum niti adversarium, ut pro se aliquid ex ipsius sententiis quasi inter se contrariis eliciat.

CAPUT PRIMUM.— i. Ordo ipse postulat, quoniam primo secundoque respondimus, quid liber tuus tertius contineat deinde videamus : et respondeamus pestilentiosis laboribus tuis, quantum Dominus opitulatur, salubribus laboribus nostris; tenentes institutum modum, ut ea quae non habent ad rem quae inter nos agitur pertinentem controversiam, transeamus; ne qui haec nostra nosse voluerint, plus laboris et temporis in opere legendi, quam in discendi utilitate consumant. Quid ergo opus est, ut aliquid adversus ea dicam, quæ in principio posuisti libri hojus solita et vana, i de invidia quam vos sustinere pro vcritate jactatis, et de paucitate velut prudentium quibus vos placere gaudetis ? » Haec eriim et veterum et novorum omnium vox est haereticorum, ipsa consue- tudine jam sordidata atque protrita '. Et tamen necessitate compellitur talibus pannis indui tam magna etiam vestra superbia, quae sic tenditur et inflatur, ut eos deformius dum gestit ostentare, disrumpat. Tuas etiam calumniosissimas contumelias non est necesse saepius refutare, quibus me unum nominatim videris appetere; et in tot ac tanta catholica lumina, tacitis eorum nominibus, vel insanus insilis, vel cæcus offendis. Unde tibi duobus prioribus libris sic me respondisse arbitror, ut a nullo amplius requiratur.

i. Exaggeras quam sil difficilis paucisque conveniens eruditis sanctarum cognitio Litterarum: » videlicet, < ut Deus hominum, sicut universi conditor I, et justus et verax ac pius, idem 2 donorum suorum in homines cumulator probetur; quia una est, » ut fateris, « optima causa studiorum bonorum, ut honoretur Deus. > Quem tamen sic honoras, ut parvulorum libcratorem ncges per Christum Jesum, id cst, Salvatorem, cujus eos Baptismate sic ablui dicitis 3, ut non consequantur salutem, tanquam medico non indigeant Christo; humanae originis venam sagaciter inspicicnte, et eos sanos pronuntiante Juliano. Quanto melius nihil omnino didicisses, quam per istam velut scientiam legis, in qua te turgidus jactas, non sane duce Dei lege, sed vestra potius vanitate, ad hanc impiam praesumptionem inimicam fidei christiana: pt tuae animæ pervenisses.

3. « Sententia, » inquis, « vestra tam deformis ct vana est, qUa! et Deo iniquilalcm , et diabolo conditionem hominum, et peccato substantiam, et conscientiam sin6 scientia parvulis conatur adscribere. » Breviter respondeo : Sententia nostra nec deformis est; quia speciosum forma prae filiis bominum Salvatorem praedicat omnium hominum (Psal. XLIV, 3), per hoc etiam parvulorum : nec vana est; quæ4 non frustra, sed praecedente peccato dicit hominem vanitati similem factum, cujus dies sicut umbra praetereunt (Psal. cium, 4): nee Deo adscribit iniquitatem, sed potius æquitatem; quia non injuste tot et tantis malis, quæ saepissime cernimus, etiam parvulus plectitur : necdiabolo conditionem hominum, sed humanae originis depravationem; nec peccato substantiam5, sed in primis hominibus actum, in corum vero posteritate contagium : nec parvulis conscientiam sine scientia, in quibus nec scientia est, nee conscientia; sed scivit ille quid fecerit in qno omnes peccaverunt, et singuli malum inde traxerunt.

4. Tu autem qui6 multitudinem præstruis idiotarum, quos appellas « simplices, qui, aliis occupati negotiis, nibil de eruditione ceperunt, sola tainen fide ad Ecclesiam Christi pervenire curarunt, ne facile obscuris quæstionibus terreantur, sed credentes Deum verum conditorem esse hominum, indubitanter' quoque tcneant quia pius est, quia verax, quia justus; atque bane æstimationem de illa Trinitate servantes, quidquid audierint laic convenire sententiae, amplexentur atque collaudent : nec hoc eis ulla vis argumentationis evellat, sed detestentur omnem auctoritatem atque omnem societatem contraria persuadere nitentem ; > si hæc ipsa tua verba consideras, adversus te illos firmissimos reddis. Neque enim alia causa est, cur novitatem vestram detestetur etiam multitudo christiana 1, a cujus velut imperito judicio ad paucos vestros, quos vidcri cupis prudentissimos et doctissimos, provocas; nisi quia Deum et hominum condilorcm, et 2 justissimum cogitant, et suorum tantos cruciatus conspiciunt parvulorum. ut sub Deo creatore optimo atque justissimo nullo modo imago ejus in illa aetate tanta mala pateretur, si non esset originale peccatum. Quorum si quisquam gestans parvulum filium, te sine clamore invidioso, et in parte ubi nullus audiret, compellaret ac diceret, Ego ea mentc, intelligentia, ratione, in qua sum factus ad imaginem Dei; tantum amo regnum Dei, ut bominis magnam judicem poenam, si eo nunquam possit intrare. Itane vero tu non bomo de turba imperitorum, sed iuter paucos prudentissimos regni illius amator, tanto utique ardentior quanto magis te flagrantissima paucorum societas in illud accendit, nec facit inde torpescere frigidior multitudo, responsurus es homini atque dicturus, Non solum magna non est, sed nulla omnino poena est imaginis Dei, nunquam posse intrare in regnum Dci ? Puto quod nec uni homin:, cujus nec vim nec testimonium formidabis, hoc dicere audebis. Te itaque sive respondente quodlibet, sive (quod magis a te exigeret si non christiana, certe humana verecundia) reticente, ingereret aspectibus tuis parvulum suum, dicens: Justus est Deus; quid mali est, quod innocentem hanc ejus imaginem prohibet intrare in regnum ejus; si non boc est peccatum , quod per unum hominem intravit in mundum (Rum. v, 12)? Puto quod nulla tibi aderit sapientia, qua tibi vidcaris illo indocto homine doctior; sed si a te recesserit impudentia, illo infante remanebis infantior.

CAPUT II. — 5. Sed prooemio terminato, quo imperitos admonitos removisti, et paucorum tibi aures eruditissimas præparasti quid disputationis aggrediare vidcamus. Nescio quid enim salis acutum tibi venit in mentem, quod te in secundo libro tuo fugerat, cum de membris pudendis, quae post peccatum rationali verecundante natura ficulneorum adoperta sunt tegmine foliorum, multa-dixisses; frustra refutare conatus quod ego dixeram, « Cur ergo ex illis membris confusio post peccatum, nisi quia exstitit illic indecens motus » (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. 1, n. 5)? Quid igitur excogitasti, quod ita tibi placuit, ut nec finito volumine, ubi hanc quaestionem tam diuturna loquacitate versasti, jam hoc putares omittendum? Scriptum esse dicis, Et fecerunt sibi vestimenta (Gen. III, 7), aliamque interpretalionem habere commemoras perizomata : et vestimenta perhibes « totius corporis indumentum intelligi posse, quod ad pudoris refertur oflicium. > Ubi mi for istuin interpretem quem legisti, si Pelagianus non fuit, ex eo quod græcus ait perizomata, wstimenta potuisse transferre. Verum et hic si pudor adsit, ad cujus officium vestimenta asseris pertinere, nequaquam persuadere conaberis homines primos peccato magistro ista pudoris ofGcia didicisse, et in cis prius duas quasi socias et amiras convenienter habitasse innocentiam et impudentiam. Quando euim nudi erant, ct non confundebantur, inverecundi crant secundum luam dirputationcm, et a naturali pudoris sensu abhorrebant : sed videlicet ab ista pravitate peccando correcti sunt, et sensus reprobus prævaricationis factus est in eis doctor pudoris. Pudentes quippe fecit nequitia, quos impudentes justitia faciebat. Imo vero tua ista sententia ita est indecenter impudens et deformiter nuda, ut eam, quantalibet folia verborum consuas , operire non possis.

6. A pictoribus me didicisse derides, quod Adam et mulier ejus. pudenda contexerinl; et Horatianum illud decantatum audire me præcipis , Pictoribus atque poetis Quidlibet audendi semper fuit æqua potestas. (In Arte poetica, vers. 9, 10). Ego vero non a pictore inaurium figurarum, sed a scriptore divinarum didici Litterarum, quia illi primi homines antequam peccarent nudi erant, et non confundebantur. In- quibus absit ut tanta innocentia tam impudens esset: sed nondum inerat quod puderet. Peccaverunt, attenderunt, erubuerunt, operuerunt (Gen. II, 25-III, 11): et adhucclamas, < Nihil illic indecens novumque senserunt. > Hanc plane impudentiam tuam nimis incredibilem, absit ut dicam, nullus te apostolus aut propheta, sed nec pictor docuit, nee pocta. Illi quippe ipsi , quibus < quidlibct audendi, » sicut eleganter dictum videtur, < semper fuit æqua potestas; > confunderentur tale aliquid ridendum lingere, quale te credendum non confunderis disputare. Duas enim simul habitantes, quarum altera est dptima, altera est pessima, velut inter se convenientel atque concordes, innocentiam scilicet atque impudentiam , nullus pictor pingere, nullus poeta cancreauderet : neo eorum quisquam ita de sensibus desperaret Murmanis, ut etiam hoe sibi audendi aequam ercderet potestatem, sed insanam pot ius vanitatem.

7. In eo vero quod aisti, < Si illi interpretationi quae perizomata, id est, præcinctoria posuit, favetur, latera magis dicam tecta fuisse quam femora; > primum doleo, sic te abuti eorum ignorantia qui græce nesciunt, ut corum qui sciunt judicium revcritus non sis. Sed commodius accidit, ut ipsa perizomata quæ leguntur in codicibus græcis, tanquam verbum sux linguæ mos latinus usurpet. Proinde cum perizomate1 non femora, sed latera conteRi potuisse asseverasti, puto quod te etiam ipse risisti. Quis cnim doctus vel indoctus ignoret, quas pcrizomata contegant corporis partes quod nomen tegminis etiam in feminarum dotibus frequentari et æstimari solet, neque id alHgari nisi zona quoe lumbos cingit. Interroga, et disce, quod te non credo nescire. Quamvis etiam si nescias, non usque adeo.te arbitror, non humanum eloquium, sed humanum lIabitum velle pervertere, ut perizomata etiam super humeros levare coneris; aut eis ita latera illorum hominum fuisse contecta, ut genitalia totæque lumbo. rum cum femoribus partes nudae relinquerentur. Quid ergo te adjuvat, et non me potius, ex quantavis parte corporis superiore inferiora velata sint, ubi lex in membris repugnans legi meDiis (Rom. VII, 23) affectu sentiebatur amborum, et alterno excitabatur aspectu, inobedientium pravitatem su.c inobedientiæ novitate confundens? Quae quanto turbulentius movebatur, tanto verecundius fieret.; si caro cujns cam stimulabat aspectus, aliquanto spatiosius velaretur. Sive igitur a lumbis, sive a lateribus demissa sint . tegmina , pudenda sunt tecta : quae pudenda non essent, nisi legi mentis lex peccati invide repugnaret *. Sed ubi manifesta res est, Scripturae divinae sensui nostrum sensum addere non debemus: non enim hoe fit humana ignorantia, sed præsumptione perversa. Adam et mulier ejus . qui nudi eranl ante peceatum, et non confundebantur, mox ut peccaverunt, quas partes corporis amicierint, perizomatum nomine satis evidenter expressum est. Videmus quid texerint: nimiae insipientiae est adhuc quaerere, nimiæ impudentiae adhuc negare quid senserint. Nam tu quoque. cum obstinatissime contradicas, usque adeo judicasti nihil aliud humanis occurrere sensibus, nisi concupi- scentialem moLum erubescentes illos homines in genitalibus tegere voluisse; ut perizomata erigere ad latera conareris, aut operiens latus ubi peccatores nihi! mali sensisse contendis, aut deformiter nudans, quod magis tegendum esse consentis.

CAPUT III. — &. Inseris alia de libre meo verba, ubi dixi, < carnis inobedientiam inobedienti homini dignissime retributam ; quia injustum erat ut obtemperaretur a servo suo, id est a corpore suo, ei qui non obtemperaverat domino suo »(De Nuptiis et Con. cupiacentia, lib. i, n. 7) : et conaris ostendere v < hanc inobedientiam carnis potius esse laudabilem, si pœna peccati est; > et tanquam persona sit aliqua, quae peccatorem scienter affligat, sic eam < velut ultricem sceleris, et in hoc Dci ministram, > tanquam magnum aliquod bonum. cothurno sermonis exornas. Nec cogitas posse te isto modo laudare aD.. gelos malos , qui utique non sunt nisi prævaricatores. atque impii, per quos tamen Deuin meritas pœnasirrogare peccantibus, sancta Scriptura testatur, dicens : Misit in eos iram indignationis suæ, indignationem et iram et tribulationem, immissionem per angelos. malos (Psal. LXXVII, 49) Lauda etiam istos, lauda eorum principem satanam, quia et ipse vindex peccati fuit, quando ei tradidit Apostolus hominem in interitum carnis (I Cor. V, 5}. Valde enim disertus es contra gratiam Christi, et idoneus dicere panegyricmn satanae et angelis ejus, per quos multorum Deus judex atque ultor esi peccatorum , retribucns cis secundum opera sua , eos ipsos pessimos et damnabiles spiritus punicndorum supplicia faciens, qui bene justeque utitur et honis et malis. Prædica igitur niquissimas potestates, quia per ipsas mala retribuuntur malis : qui propterea concupiscentiam prxdicas carnis, quia inobedientia retributa est inobedientiæ peccatoris. Lauda iniquum regem Saütem, quia ct ipse fuit poena peccantium, Domino dicente, Dedi tibi regem in ira mea (Osee XIII, 11). Lauda dæmonium quod rex ipse patiebatur (I Reg. xvi, 14), quia et hoc poena fucrat peccatoris. Lauda cæcitatem cordis quæ tx parte Israel 2 facta est. Nee tacetur quare': Donec plenitudo, iaquit, Gentium intraret (Rom. XI, 25). Nisi forte et istam pænam negabis esse, quam, si lueis internæ :..natur esses, non solum aliquam, sed valde magnam poenam esse clamares. At ista cæcitas luit in Judæis grande incredulitatis malum et grandis causa peccati, ut occiderent Christum. Istam erecitatem' si poenam fuisse negaveris, similem te perpeti etiam non confitens indicabis. Si autem paenam quidem fuisse, sed peccati poenam non fuisse contendis ; interim fateris quod unum aliquid et peccatum esse possit et poena : si autem non est haec poena peccati, profecto iniqua poena est, ct injustum facis Deum, quo jubente vel sinente; aut infirmum, quo non avertente, infligitur innocenli 4. Quod si etiam pænam peccati esse concedis, ne hoc non concedendo . tu ipse corde cæcus appareas; vide jam quod videre nolebas, istam quam movisti solutam esse quæstionem : quia sicut diabolus atque angeli ejus et mali reges, non solum ipsi peccatores sunt, sed per justitiam Dci fiunt etiam supplicia peccatorum, nee ideo laude sunt digni, quia pæna ex illis justa infligitur dignis; sic lex in membris repugnans legi mentis, non idco ipsa juste agit, quia ejus qui egit injuste poena fit justa. Et sicut cæcitas cordis, qnam solus removet illuminator Deus, et peccatum est, quo in Deum non creditur; et poena peccati, qua cor superbum digna animadversione punitur; et causa peccati, cum mali aliquid caeci cordis errore committitur : ita concupiscentia carnis, adversus quam honus concupiscit spiritus, et peccatum est, quia incst illi inobedientia contra dominatum mentis; et poena peccati est, quia reddita est meritis inobedienlis; et causa peccati est, defectione consentientis vel contagione nascendis.

9. Proinde omnia quæ pro hae tva caeca et inconsiderata opinione dixisti, qua carnis concupiscentiam eo ipso quod eam poenam diximus esse peccati, unu solum non vituperandam, verum etiam laudandam putasti, quainlibet prolixa disputatione in co 2 lucris immoratus, evanuisse certissimum est. Nam quod aisti, Si libido pana peccati est, abjiciendam ess pudicitiam, ne rebellis in Deum castitas illatam ab eo dicatur enervare sententiam , et cætera hujusmodi quæ hanc vanitatem consequentia atque hinc rcligata contexis : totidem verbis de caecitate cordis errore simillimo dici potest, Si cæcitas cordis poena peccati est, abjicienda doctrina, ne rebellis in Deum mentis illuminatio illatam ab eo dicatur enervare sententiam. Quod si absurdissimum est dicere, quamvis sit cæcitas cordis poena peccati; eo modo absurdissimum est etiam quod ipse dixisti, quamvis sit libido, id est, inobedientia carnis poena peccati. Quoniam caecitati cordis debet resistere scientia, et libidini confinentia: eam vero paenam quae nee error est, nee libido, debet tolerare patientia. Quapropter, quando Deo donante ex vera vivitur fide, ipse Deus adest et menti illuminandae, et concupiscentiae superandæ, et molestiæ perferendæ. Iloc enim totum recte fit, quando fit propter ipsum, id est, quando gratis amatur ipse : qualis amor nobis esse non potest, nisi ex ipso. Alio - quin quando sibi homo multum placet, et de sua virtute confidit, si traditur in desideria superbiæ suae , tanto amplius augetur boc malum, quanto magis ei cupiditates cæteræ cesserint, easque velut laudabilis hanc unam oblectando compresserit.

10. Quod ergo in aliis opusculis meis legisse te dicis, atque id frustra refutare conatus es, esse nennulla peccata quæ pænæ sint etiam peccatorum (De Natura et Cratia, n.25);deposito vincendi studio diligenter attende, et invenies esse verissimum secundum ea quæ de cordis cæcitate tractata sunt. Quid enim egisti, quaeso te, quid egisti, commemorando apostolicum testimonium, quo ego illud probavi, quod in alia mea disputatione legisti, quia de quibusdam scripsit dicens, Tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quæ non conveniunt? Hoc enim voluisti videri hyperbolicω̃s dictum : quod fit cum ad permovendos animos, fidem rerum qui sermocinatur, esca. dil. Ubi ergo id Apostolus fecerit, non graveris ostendere. Cum inveheretur, inquis, in impiorum crimina, pænarum ea nominibus aggravavit, quantumque pectori suo virtutum omnium domicilio turpitudo horreret ostendens, non tam reos quam damnatos sibi tales ait videri. Imo, sicut ipse loquitur, non sicut eum tu loqui fingis, et damnatos demonstravit ct reos, nee solum de præteritis reos propter quae damnatos, sed inde etiam rcos unde damnatos. Nam reos ostendit, ubi ait, Et coluerunt, et servierunt creature potius quam Creatori, qui est benedictus in sæcula. Amen. Deinde damnatos propter istum reatum : sequitur enim, Propterhoctradidit illos Deus in passiones ignominias. Audis, propter hoc ; et quæris inaniter, quomodo intelligendus sit tradere Deus, multum laborans,ut ostendas eum traderedeserendo. Sed quomodolibet tradat, propter hoc tradidit, propter hoc descruit: et vides, ejus traditionen, qualemlibet et quomodolibct intelligas, quae consecuta sint. Curavit euim Apostolus dicere quanta paena sit a Deo tradi passionibus ignominia, sive deserendo, sive alio quocumque vel explicabili, vel inexplicabili modo, quo facit hæc summe bonus et ineffabiliter justus. Nam feminæ eorum, inquit, immutaverunt naturulem usum in eum usum qui est contra naturam. Similiter autem et masculi relinquentes naturalem usum feminæ , exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam, quam oportuit. erroris sui in semetipsis recipientes. Quid hoc evidentius? quid apertius ? quid expressius? Mercedem mutuam recepisse dicit; utique damnatos ut tanta operarentur niala : et tamen ista damanatio etiam rcatus est, quo gra ius implicantur. Ita et peccata sunt ista, et paenas præcedentium peccatorum. Et quod cst mirabilius, etiam oportuisse dicit cos istam mutuam mercedem recipere. Ita se habent etiam superiora verba Apostoli, quai ipso posuisti. Immutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, et volutrum, et quadrupedum, et serpentium. Propter quod tradidit illos Deus.in desideria cordis eorum , in immunditiam (Rom. VII, 23-28) : et cætera quæ sequuntur. Et hic utique vides causam propter quam traditi sunt, sine ulla ambiguitate monstratam. Dixit quippe quid mali ame fecissent, et adjunxit, Propter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum. Proinde præcedentis est hæc poena peccati; et LameD etiam ipsa peccatum est, quod verbis consequentibus eplicat.

it. Sed tu contra disserens, eo modo tibi videris istam solvisse quæstionem, quia desideriis suis Apostolus traditos dixit. Jam enim flagitiorum, inquis , desideriis aestuabant. Et adjungis, ac dicis : Quomodo ergo per potentiam tradentis Dei putandi sunt in talia . facta cecidisset Quid ergo plus factum est, obsecro te, aut ut quid diceret, Tradidit illos Deus in desideria cordis eorum; si jam erant possessi quodam modo malis dcsideriis cordis sui? Numquid autem consequens est, ut si halet aliquis cordis desideria mala, jam etiam consentiat cis ad committenda eadem mata ? Ac pcr hoc aliud est habere mala desidcria cordis, aliud tradi cis; utiquc ut consentiendo eis possideatur ah eis, quod fit cum divino judicio traditur cis. Alioquin frustra dictum est, Post concupiscentias tuas non eas; si jam quisque reus est, quod tumultuantes et ad mala trahere nitentes sentit eas, nec eas sequitur, si non eis traditur; exercens adversus cas gloriosa certamina, si vivit in gratia. Quid tibi enim videtur, qui 1 observat quod scriptum est, Si præstes animæ tuæ concupiscentias ejus, (quod quid est aliud, quam desideria ejus mala?) faciet I te gaudium. 'Mimici, et invidis tuis (Eccli. XVIII, 30 et 51)? numquid jam iste rens est, habendo tales animæ concupiscentias, quas ei præstare non debet, ne in gaudium veniat diabolo et angelis cjus, qui sunt inimici atque invidi nostri?

12. Cum ergo dicimur homo tran dcsidcriis suis , inde fit reus, quia desertus a Deo cedit eis atque consentit; vincitur, capitur, trahitur 1, poSsidetur. A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est (II Petr. II, 19) : et fit ei peccatum consequens, præcedentis poena peccati. Annon est peceatum et pæna pecCati, ubi legitur, Dominus enim miscuit illis spiritum erroris, et seduxerunt Ægyptum in omnibus operibus suis, sicut seducitur ebrius (Isai. XIX, 14)? Non cst peccatum et poena peccati, uhi Dro dicit Propheta, Quid errare fecisti nost Domine, a ria tua; obtudisti corda nostra. ut non timeremus te ( Id. LXIII, 17)? Non est peccatum et pæna peccati, uhi rursus Deo dicitur, Ecce tu iratus es, et noa peccuvimus; propterea erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes (Jd. LXIV, 5 et 6)? Non est peccatum et poena peccati, ubi legitur de gentibus quas debellavit Jesus Nave, quia per Dominum factum est, confortari cor corum, ut obviam irent ad bellum ad Israel, ut exterminarentur (Josue xi, 20)? Non est peccatum et pæna peccati quod non audivit Roboam rex plebem bene I monentem, quoniam, sicut Scriptura loquitur, Eratconversio a Domino, ut statueret verbum tuum quod de illo locutus est in manu prophetæ • (III Reg. XII, 15)? Non est peccatum et pœna peccati in eo quod scripium est, Amasiam regem Juda noluisse audire Joam regem Israel bene monentem, ne procederet ad bellandum? Sic enim Icgilur : Et non audivit Amasias , quoniam a Deo erat ut traderetur in manus I, quonium quæsirunt deum Edom (II Paral. xxv, 20). Et multa alia commemorare possumus, in quibus liquido apparet, occulto judicio Dei fieri perversitatem cordis, ut non audiatur quod verum dicitur, et inde peccetur, et sit ipsum peccatum præcedentis etiam paena peccati. Nam credere mendacio, et non credere veritati, utique peccatum est. Venit timen ab ea cæcitate cordis, quæ occulto judicio Dei, sed tamen justo, etiam pæna peccati monstratur. Quale est etiam illud quod ad Thessalonicenses scribit Apostolus : Pro co quod dir lectionem veritatis noti receperunt, ut salvi fierent, et ideo mittet illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio (II Thess. II, 10). Ecce poena peccati, peccatum est. Utrumque claret, breviter dictum est . aperte dictum est, ab eo dictum est, cujus alia verba in tuam sententiam frustra detorquere conatus es.

13. Quid cst autem quod dicis, Cum desideriis su a traditi dicuntur, relicti per divinam patientiam intela gendi sunt, non per potentiam in peccata compulsi ? quasi non simul posuit a hæc duo idem apostolus, et patientiam, et polentiam, ubi ait, Si c autem volens Deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irce, qua perfecta sunt in perditionem (Rom. a, 22). Quid horum tamen dicis esse quod scriptum est, Et propheta si erraverit et lecutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel (Ezech. xiv, 9)? patientia est, DO potentia? Quodlibet eligas, vel utrumque fatearis; vides tamen falsa prophetantis peccatum esse, pœnamque peccati. An et hic dicturus es, quod ait , Ego Dominus seduxi prophetam illum , intelligendum esse, Deserui, ut pro cjus t meritis seductus erraret ? Age ut vis , tamen eo modo punitus est pro peccato , ut falsum prophetando peccaret. Sed illud intuere quod vidit Michaeas propheta, Dominum sedentem super thronum suum, et omnis exercitus cœli stabat circa ' eum a dextris ejus et a sinistris ejus. Et dixit Dominus: Quis seducet Achab regem Israel, et ascendet et cadet in Ramoth Galaad ? Et dixit iste sic, et iste sic. Et exiit spiritus , et stetit in conspectu Domini, et dixit : Ego seducam eum. Et dixit Dominus ad cum: In quo ? Et dixit: Exibo et eto spiritus mendax in ore omnium prophetarum ejus. Et dixit : Seduces. et prœvalebis ; exi ct fac sic (III Reg. XXII, 19-22). Quid ad ista dieturus es? nempe rex ipse peccavit, falsis credendo prophetis. At hæc ipsa crat et pocna peccati, Deo judicante, Deo mittente angelum malum; ut apertius intelligeremus quomodo ill Psalmo dictum sit, misisse iram indignationis suæ per angelos malos (Psal. LXXVII, 49). Sed numquid errando , numquid injuste quidquam vel temere judicando, sive faciendo? Absit: sed non frustra illi dictum est, Judicia tua sicut abyssus multa (Psal. XXXV, 7). Non frustra exclamat Apostolus, 0 altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ! qnam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus ! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit ? Aut quisprior dedit illi, ut retribuatur ei (Rom. xi, 33 55)? Nullum eligit dignum, sed eligendo efficit diguum I; nullum tamen ponit indignum.

CAPUT IV. — 14. « Ait, » inquis,«Apostolus,Bo'litas Dei ad pœnitentiam te adducit.» Verum est, constat; sed quem prædestinavit adducit : quamvis ipse secundum duritiam suam et cor impoenitens, quantum ad ipsum attinet, thesaurizet sibi iram in die iræ et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera ejus (Id. n, 4-6). Quantamlibet enim pra'beat patientiam; nisi ipse dederit, quis agit poenitentiam ? An oblitus es quod idem ipse doctor ait, Ne forte det illis Deus pœnitentiam ad cognoscendam veritatem; et resipiscant a diaboli laqueis (II Tim.II, 25 et 26)? Sed judicia ejus multa abyssus. Nos certe si eos, in quos nobis potestas est, ante oculos nostros perpetrare scelera permittamus, rei cum ipsis erimus: quam vero innumerabilia ille permittit fieri ante oculos suos, quæ utique, si noluisset, nulla ratione permitteret ? et tamen justus et bonus est. Et quod præhendo patientiam dat locum pœnitentiæ, nolens aliquem perire (II Petr. III, 9), novit Dominus qui sunt ejus (II Tim. II, 49), et omnia cooperatur 1 in bonum, sed his, qui secundum propositum vocati sunt. Non cuim omnes qui vocati sunt, secundum propositum sunt vocati. Multi enim vocati, pauci vero electi (Matth. XXII, 14). Qui ergo electi , hi secundum propositum vocati. Unde et alibi dicit : Secundum virtutem Dei . salvos non facientis et vocantis vocatione sua sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quæ data eat nobis in Christo Jesu ante ,recula æterna (II Tim. i, 8 et 9). Denique et hic cum dixisset, Omnia cooperatur in bonum his qui secundum propositum vocati sunt : continuosubdidit, Quoniam quos ante prœscivit, et pra'destinavit conformes imaginis Filii ejus, ut sit primogenitus in multis fratribus : quos autem prædestinavit, illos et vocavit; et quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit (Rom. VIII, 28-30). Hi sunt secundum propositum vocati. Ipsi ergo electi, et hoc ante mundi constitutionem (Ephes. I, 4), ab eo qui vocat ea quæ nonsunt tanquam sint ( Rom. IV, 17). Sed electi, per electionem gratiæ. Unde dicit idem doctor et de Israel: Retiquiæ per electionem gratiæ factæ sunt2. Et ne forte ante constitutionem mundi ex operibus præcognitis putarentur electi , secutus est, et adjunxit: Si autem gratia, jam non ex operibUs; alioquin gratia jam non est gratia (ld. XI, 5, 6). Ex isto numero electorum ct prædestinatorum etiam qui pessimam duxerunt vitam, per Dei benignitatem adducuntur ad poenitentiam, per cujus patientiam non sunt huic vitae in ipsa scelerum perpetratione subtracti; ut ostendatur ct ipsis et aliis cohxredibus eorum, de quam profundo malo possit Dei gratia liberare. Ex his nemo perit, quacumque ætate moriatur. Absit enim, ut pra'destinatus ad v tam sine Sacramento Mediatoris finire permittatur hanc vitam I. Propter hos 4 Dominus ait, Hæc est autem voluntas ejus qui misit me Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo (Joan. VI, 39 ). Caeteri autem mortales qui ex isto numero non sunt, et ex eadem quidem massa ex qua et isti, sed vasa ir:e facti sunt, ad utilitatem nascuntur istorum.Non enim quemquam eorum Deus temere ac foriuitocreat, aut quid de illis boni operelnr ignorat : cum et hoc ipso bonum operetur, quod in eis hnmanam creat naturam , et ex eis ordincm sæculi præsentis exornat. Istorum neminein adducit ad poenitentiam salubrem et spiritualem, qua homo in Christo reconciliatur Deo, sive illis ampliorem patientiam, sive non imparem præbeat. Quamvis ergo omnes ex eadem massa perditionis et damnationis secundum duritiam cordis sui et cor impœnitens, quantum ad ipsos pertinet, thesaurizent sibi iram in die iræ, quo redditur unicuique secundum opera sua : Deus tamcn alios inde per misericordem honitatem adducit ad pœnitentiam , alios secundum jostum judicium non adducit. Hahct enim potestatem adducendi et trahendi, ipso Domino dicente, Nemo venit ad me , nisi Pater, qui misit me, traxerit eum (Joan. VI, 44).Numquid autem Achab regem sacrilegum et impium adduxit ad pœnitentiam ; aut saltem per mendacem spiritum jam seducto atque decepto, patientiam et longanimitatem præbuit ? Nonne in eo statim, propter qnod erat seductus, morte rapicnte completum est (III Reg. XXII) ? Quis eum dicat non peccasse,spiritui credendo mendaci ? quis dicat boc feccatum pœnam non fuisse peccati, venientem de judicio Dei, ad quem legit mendacem spiritum, sive missum, sive permissum ? Quis horum aliquid dicit, nisi qui dicit quod vult, et quod verum est audire non vult ?

15. Quis vcro ita desipiat, ut cum audierit quod in psalmo canitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori ( Psal. CXXXIX, 9): hoc dicat orasse liominem, ne Deus sit patiens erga illum ; si Deas non tradit ut mala fiant, nisi patientem bonitatem præbendo cum fiunt (a)? > Quid est autem quod quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationem (Matth. VI, 13); nisi ut non tradamur concupiscentiis nostris ? Unusquisque enim tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus (Jacobi I, 14). An forte hoc a Deo petimus, ut non sit erga nos patiens bonitas ejus ? Non ergo ejus invocamus misericordiam , sed potius iracundiam provocamus. Quis ista sapiat sanus? imo quis tel furiosus haec dicat ? Tradit ergo Deus in passiones ignominiæ, ut fiant quae non conveniunt ; sed ipse convenienter tradit: et liunt eadem peccata, et peccatorum supplicia præteritorum, et suppliciorum merita futurorum : sicut tradidit Achab in pseudoprophetarum mendacium ; sicut tradidit Roboam in falsum consilium (III Reg. xn). Facit hæc miris et ineflabilibus modis, qui novit justa judicia sua, non solum in corporibus hominum, sed et in ipsis cordibus operari. Qui non facit voluntates malas; sed utitur eis ut volu rit, cum aliquid inique velle non possit. Exaudit propitius, non exaudit iratus : et rursus, non exaudit propitius, exaudit iratus. Parcit propitius, non parcit iratus : ct rursus, non parcit propitius, parcit iratus : atque in his omnibus bonus perseverat ct justus. Sed ad hæc quis idoneus (II Cor. II, 16) ? utique ad hæc ejus perserutanda et investiganda judicia, quis homo idoneus, quem corruptibile aggravat corpus , etiamsi habeat jam sancti Spiritus pignus ?

16. Sed homo intelligens et acutus, «justam» dicis « esso libidincm et laudis præconio prædicandam , si eum qui Deo non obedivit, non illi obediendo punivit.» Si prudenter hic saperes, profecto esse iniquitatem videres, qua pars inferior hominis repugnat SUe periori atque meliori : et tamen juste iniquum suæ carnis iniquitate punitum, sicut est rex iniquus maligni spiritus iniquitate punitus. An ct ipsum malignum spiritum laudare disponis ? Eia ace, quid moraris I ? Decet enim te inimicum gratuitæ Dei bonitatis, landatorcm spiritus esse mendacis. Nec laborabis havenire quid dicas : laudes ejus paratas habes, si hæc ipsa in eum verba transtuleris, quæ posuisti in laude libidinis, velut consequentia sententiam meam, qua ego dixi, « Injustum enim erat ut obtemperaretur a servo suo, hoc est a corpore suo, ei qui non obtemperaverat Domino suo i (De Nuptiis et Concupiscentia, lib i, n. 7). Quod tu negans, et falsum esse deridens , velut ostendere voluisti quae sequeretur absurditas; tanquam ultricem peccati, si hoc ita est, libidinem laudans. Certe istum mendacem spiritum quia impium regem, sicut merebatur, fallendo traxit ad mortem, non negas iniquitatis ultorem. Ecce ego et hic dico, Injustum enim erat nt qui non crediderat Dco vero , non deciperetur a falso. Lauda ergo et istius justitiam falsitatis, ct dic quæ dixisti in laude libidinis :« Quia nihil ea potest laudabilius aestimari, si iniquitatem ulta commissi est 1, si vindicavit injuriam Dci, ct quia ita consortium peccati non habuit,ut officium vindicantis assumeret.» Omnia hæc secundum tuos acutissimos sensus, recte dicuntur et in illius immundi spiritus laude Ergo præconium vocis' tuæ in simili causa, aut mendaci redde spiritui, aut contumaci tolle iibidini.

i?. Quid fugi? ad obscurissimam de anima quæstionem ? In paradiso ab animo quidem cœpit elatio, et ad praeceptum transgrediendum inde consensio, propter quod dictum csta serpente, Eritis sicut dii (Gen. III, 5): sed peccatum illud homo tolus implevit. Tunc est caro facta peccati, cujus vitia sanantur sola similitudine carnis peccati. Ut ergo et anima et caro pariter utrumque puniatur , nisi quod nascitur, renascendo emundetur 4 ; profecto aut utrumque vitiatum ex Iromine trahitur, aut alterum in altero tanquam in vi. tiato vase corrumpitur, ubi occulta justitia divinæ legis includitur. Quid autcm horum sil verum, libentius disco quam dico, ne audeam docere quod nescio. Hoc tamen scio, id horum esse verum, quod fides vera, an iqua, catholica, qua creditur et asseritur originale peccatum , non esse conviccrit falsum. Ista fides non negetur : ct hoc quod de anima latet, aut ex otio discitur; aut, sicut alia multa in hac vita, sine salutis labe nescitur. Magis enim curandum cst, sive in parvulis, sive in grandibus, quo anima sabetur auxilio , quam quo vitiata sit merito : quæ tamen si vitiata negabitur, nec sanabitur.

18. Illud sane cur dixeris, excogitare non potui, in eo quod commemorasti dixisse Apostolum , Et tenebris oppletum est insipiens cor eorum ( Rom. I, 21). Addidisti enim, « notandum esse, quoniam insipientiam causam dicat omnium malorum. » Hoc quidem dixisse Apostolum non satis constat. Sed non inde contendo : tu potius cur hoc dixeris quæro An forte quia parvuli non recte dicuntur insipientes , quia nondum se pientiæ possunt esse participes, ideo nulhun malum cis inesse vis credi, quod esse consequens arbitraris, si malorum omnium causa insipientia est? Sed si disputatione subtilissima et climatissima opus est, ut sciamus utrum primos homines insipientia superbos, an insipientes superbia fecerit : nunc propter id quod inter nos agitur , quis ignorat omnes homines, quicumque sapientes fiunt, ex insipientibus licri? Nisi forte aliqui ex praeconibus Mediatoris magua ejus multumque insolita gratia ad sapicnliam, n on ex insipientia, sed ex infantia transire potucrint'. Quod si natura sine (idc Mediatoris fie ri posse contenditis, arcanum virus panditis hæresis vestræ. Nihil enim vos agcre apparet tanta defensione ct laude naturæ, nisi ut Christus gratis mortuus sit ( Galat. II, 21); cujus nos dicimus fidem quæ per dilcetionem operatur (Id. v, 6), ctiam natura insipienlibus opitulari. Sunt enim qui tanta cordis obtunsitatc 2 nascuntur, ut similiores pecoribus quam hominibus esse vidcantur: quorum tantæ fatuitatis quæ in illis naturalis apparet, non potestis ullum dicere meritum, qui nullum esse dicitis originale peccatum. Quis autem non quotidie probet testibus rebus humanis, parvulum prius nibil sapere, deinde crescendo vana sapere, et postea si ad sapientium 3 sortein pertinet, recta sapere; atque ita ab infantia ad sapientiam per insipientiam mediam pervenire? Quapropter humana natura quae jacet in parvulis, cui laudibus vestris salvatorem tanquam sana sit invidetis, quemadmodum prius proferat insipientiæ quam sapientiæ fructum videtis , ct radicis ejus vitium videre non vultis; aut vidclis, quod pcjus est, et negatis.

CAPUT V (a). —19. Deinde aliis verbis meis inter- positis calumniaris , < quod cgo mibi ipse contrarius fuerim, qui cum dixissem inobedienti homini poenam inobedientiam sui . corporis redditam , continuo alia membra corporis nominatim expresserim, dicens, quod adnutum nostra serviant voluntati 4 » (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, n. 7 ) ? Hoe ego dixi, genitalibus utique exceplis, quæ corporis nomine nuncupavi : ac per hoc, et corpus voluntati servit in aliorum motione membrorum; ct corpus voluntati non servit in motibus genitalium. Non sunt ergo verba mea inter se contraria,quam vis te patiantur, vel non intelligendo , vel alios intelligere non sinendo, contrarium. Si enim pars corporis non posset nomine corporis nuncupari, non diceret Apostolus, Mulier non habel sui corporis potestatem, sed vir : similiter et vir non habel sui corporis poteslatem, sed mulier ( I Cor. VII , 4). Ipsa utique membra appellans corporis nomine, quibus discernitur sexus peragiturque concubitus. Quis est enim qui dicat, virum sui potestatem corporis non habere, si ill his verbis Apostoli totum corpus intelligas, quod constat omnibus membris? Ac per hoc ego secundum Apostolum, etiam solum genitale membrum nomine corporis nuncupavi, quod non voluntate, sicut manum vel pedem, sed libidine moveri agnoscit scIsSUS humanus, qui te deridet in rebus manifestis impudentes nebulas excitantem, ut nos diutius de pudendis rebus cogat et nccessitas loqui, et honestis circumloqui. Sed qui verba mea legit, quæ refellere niteris, eisque te insidiantem perspicit, sufficit mihi quia loco illo quid dixerim corpus intelligit.

20. Verum tu qui me verbis mcis repugnasse dixisti, quod esse falsissimum vidcbit quisquis te audito ea relegerit, et Apostolum genitalia nomine corporis appellasse recoluerit: In ergo qui in me quasi sententias meas inter se pugnantes notasti, et momordisti, expone quemadmodum tibi ipse constiteris, ncc tibi ipse restiteris, ubi primum dixisti , « Cum vent am fuerit ut filii scminentur, ad voluntatis prorsus nutum membra in hoc opus crcata famulari; et nisi eorum impedimenta , aut de infirmitate, aut de immoderatione proveniant, servire animi imperio I : # postea vero, < hoc genus motus in his babendum putasti, quæ multa in nostro corpore ordiue suo ac dispensatione secreta, voluntatis non imperium, sed consensusm requirunt 2. > Ubi quidem perspicuæ veritati ex aliqua parte cessisti : sed illud quod prius dixeras delcre debuisti. Quomodo eniin secundum priorem sententiam tuam , 3 ad voluntatis prorsus nutum ista, > de quibus agimus, < membra famulantur, atque imperio animi serviuut; > si secuudum posteriorem sententiam tuam, 4 sicut fames et sitis et digestio, non voluntatis imperium, sed consensum requirunt ? » Multum quidem laborasti, ut hæc invenires, quæ contra te potius quam contra me diceres : sed in t li causa non tibi esset necessarius labor. si adesset pudor. Quid enim prodest, quia < vererundari te > dicis, < ct de rebus loqui talibus hOl'rure prohiberi, sed necessitate compelli; > quando non erubuisti sententiam tuam relinquere scriptam, contra quam tu ipse perspicua veritate turbatus, mox aliam sententiam protulisti? Quanquam et ipsa commemoratio verecundiæ tuae nimis inverecunda est. Sed idco mihi placet, quia contra te loquitur. Homo es enim., qui non erubescis libidinem laudare , et erubescere te dicis de libidinis rnolibus disputare.

21. Quid autem magnum fuerat intueri, quod posteaquam dixi, c Ut alia membra moveantur positum in potestate est; > continuo subjeci, quaudo ab impedimentis corpus liberum habemus ct sannm?Somnus enim quando invitos premit, et lassitudo, utique impedimenta sunt, quibus membrorum agilitas impcdilur. Deinde quod aisti, < nec in eam partem sequi membra quam volumus, si ita velimus ut habitus ipse non patitur : > non attendisti propterea me prædixisse, i ut ad opera sibi congrua moveantur; ac per hoc si ca volumus flectere quo Eurum natura non patitur , ad opcra sibi non congrua non sequuntur. Tamen quando ea sequentia voluntario motu agimus ,libidinis adjutorio non egemus : et cum ab eis movendis cessare volumus, continuo cessamus, nec contra volunlalcm nostram stimulis I libidinis excitantur.

22. Sane quod dicis, < etiam genitalia servire animi imperio; > novam quamdam libidinem dicis, aut forte niinis antiquam , qualis cl in paradiso csse potuisset, si nemo peccasset. Sed quid hinc tecum agam , quando posterioribus verbis ct boc tollis, quibus dicis, non moveri hæc ad animi imp eriim, sed potius exspectare consensum? > Nee tamen ideo debes istam libidinem fami vel aliis molestiis nostris comparare. Quod enim nemo cum vult esurit, aut sititi, aut digerit; indigentiae sunt istae reficiendi vel xonerandi corporis , quibus subveniendum est, ne lædatur , aut occidat : numquid autem læditur aut occidit corpus, si libidini non adhibeatur assensus? Discerne ergo mala quæ per patientiam sustinemus, abeis malis quan per continentiam refrenamus. Nam et illa mala sunt, quan in corpore mortis hujus potuimus experiri. Quantae autem ct qnam tranquillæ potestatis cssemus eliam de his motibus, quibus alimenta sumuntur et digeruntur, in ilia felicitate paradisi, quis possit ut certum. est indagare , quis ut dignum est explicare? Ubi absit ut credamus , aliquid fuisse unde sensum nostrum , sive intrinsecus , sive extrinsecus aut dolor pungeret, aut labor fatigaret, ant pudor confunderet, aut ardor ureret, aut algor stringeret. aut horror offenderet.

23. Quid, quod istam pulcherrimam famulam tuam, quam me pudet assidue vel vituperando nominare, te autem prædicare non pudct, < commendatiorem fieri putas, quod ei serviunt, ut ardentius excitetur, etiam cæteræ corporis partes, sive oculi videntes ad concupiscendum, sive alia membra in osculis et amplexibus? > Aures quoque hominis quomodo ei subderes invenisti, et erexisti ejus vetustissimum quidem, sed plane gloriosissimum titulum, commemorans quod in expositione Consiliorum suorum Tullius posuit : < Quia cum vinolenti adolescentes tibiarum etiam cantu , ut fit, instincti, mnlicris pudice fores frangerent; admonuisse tibicinam, ut spondeum caneret, Pythagoras dicitur : quod cum illa fecisset, tarditatc modorum ct gravitate cantus illorum furentem petulantiam resedisse 1. > Vides rrgo quam congruentius ego dixerim, sui juris hanc esse quodam modo, cui servitur ab aliis sensibus, ut in opus suum dignetur assurgere, vel a sua commotione requiescere. Hoc enim ego idco dixi, quia, sicut ipse confessus es, < consentitur ei potius quam imperatur. > Nam et quod < aliis concitatur stimulis, vcl modulamine frangitur ct sedatur, > sicut ipse prosequeris, profecto non ficret, si servirct hominis voluntati. Feminæ autem, quas ab isto motu immunes facis, quamvis possint virili concupiscentiæ subjacere, et quando non i a- tiuntur suam; tamcn quantulo ejus etiam ipsæ sunerant impetum, cui repugnat dccus honestasque c starum, interrogetur Joseph (Gen. xxxix ). Debuisti sane homo ecclesiasticus 2 ecclesiastica musica potius quam Pythagorica commoneri, quid Davidica' cithara cgerit in Saule, quando malo spiritu vexabatur, et tangente citharam sancto ab illa molestia respirabat ( I Reg. XVI): ne idco bonum aliquid existimes concupiscenliam carnis,quia nomunquam musicis cohibetur sonis.

CAPUT VI.- 24. Quod autem dicis exclamans, « 0 quam digne Jeremias cum prophetarum choro et sanctorum omnium exclamaret, Quis dabil capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrymarum » (Jerem. IX, i )? ut insipientis populi peccata defleret ! quia Ecclesia Christi doctores Pelagiani crroris expellit. Si flere salubrilcr velles, hoc fleres, quod illo cs imp'i- catus errore, eisque tc lacrymis ab cadcm nova po ste dilueres. An ignoras, vel oblitus cs, vcl considerare detrectas, Ecclesiam sanctam , unam , catholicam , etiam paradisi significatam fuisse vocabulo? Quid ergo miramini, si de isto paradiso foras mittimini, qui legem quæ est in membris nostris, repugnans legi mentis, in illum paradisum vultis inducerc, de quo foras a Domino missi sumus, nee ad eum redire poterimus, nisi hanc in isto paradiso vicerimus ? Si enim non ista concupiscentia quam defendis repugnat legi mentis, nullum adversus eam certamen quisquam sanctus exercet. Tu autem confessus cs, adversus istam quam tueris, etc.-cere sanctos < gloriosa certamina > ( Supra, lib. 5, n. 42). Ipsa est igitur quæ repugnat legi mentis in corpore mortis hujus, de qua se gratia Dei per Jcsum Christum Dominum nostrum liberari dicehat Apostolus (Rom. VII. 23-25 ). Sentisne jam tandem, gratiæ hujus inimici quanto sint fonte lacrymarum plangendi, ct ne alios ad interitum secum trahant, quanta pastoralis curæ obseratione vitandi? Vos cnim < augetis > ista novitate eam quæ in omnibus est hæreticis, « occidui temporis pravitatcm. > Vos « estis ruina morum, » qui ipsius fidei supra quam mores ædificandi sunt, molimini fundamenta subvertere. Vos < pudoris interitus, > quos laudarc non pudet, contra quod pugnat et pudor. Hoc potius audire debet Ecclesia , quæ virgo dicitur, ut vos caveat; hoc matronæ, hoc virgines sacrae, hoc omnis pudicitia christiana. Non enim, sicut insimulas, « cum Manichæis dicunt, inesse carni suæ mali necessitatein : > quod malum illi substantiale, et Dco coæternum esse mentiuntur : sed dicunt sane cum Apostolo, Video aliam legem in mcmbris meis, repugnantem legi mentis mea ; esse tamen eam sub animi potestate, gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum, in mortis corpore castigandam, in morte corporis resolvendam, in corporis resurrectione et mortis morte sanandam. Tenent enim sanctam professionem, non solo habitu vestis, sed et mentis et corporis, resistendo concupiscentie carnis, quod hic fieri potest; non ea prorsus carendo, quod hic fieri non potest. Hoc ergo audiant, ut donec illa careant, vos caveant. Nam si ab omnibus sanctis quæras, tanquam in sancto auditorio duobus recitare cupicnlibns. utrum vituperatorem, an laudatorem malint audire libidinis; quid de illis responsurum putas, continentium laborem, conjugatorum pudorem, omnium castitatem ? Itane vero abjicerent ab auribus suis libidinis vituperationem, et libenter audirent Iibidinis laudem ? Non usque adeo putandum est perisse frontem de rebus (a), ut hoc dedecus , nisi in tali forte auditorio fieret, ubi te recitaturo considentibus discipulis suis magister Coelestius aut Pelagius prasidcret.

CAPUT VII (b).—25. llinc ad alia verba mea transis, ubi dixi: « Hunc itaque motum ideo indecentem, quia inobedientem, cum illi primi homines in sua carne sensissent, et in sua nuditate erubuissent, foliis liculneis eadem membra texerunt: ut sahem arhitrio verecundantium velaretur, quod non arbilrio volentium movebatur; et quoniam pudebat quod indecenter libebat, operiendo fieret quod decebat > (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, n. 7). His verbis meis propositis, hoc te jam destruxisse in secundi tui libri disputatione, et in hujus tertii, cui nunc respondeo, parte superiore, inani jactatione commemoras. Nunc autem, quia istum « motum > libidinis dixi « ideo indecentem, quia inobedientem ; »dixisse me vis putari, « non eam corpori, non animo esse subjectam, sed fcra virtute semper indomitam. > At ego illam virtutem nunquam dixi esse, sed vitium. Quod si non movetur concupiscendo, quid est quod adversus eam castitas dimicat continendo ? ubi sunt illa quæ adversus eam confessus es exerceri sanctorum < gloriosa certamina ? I Quantum ergo attinet ad pudicitiam, quod ejus libidinis expugnatione, oppressione, frenatione, et ad nihil illicitum permissione servetur, hoc dicis quod ego : sed quod expugnandum, opprimendum, refrenandum est, ne ad illicita rapiat, quibus inhiare non cessat, bonum esse tu dicis, non ego. Quis autem nostrum verum dicat, judicent casti, auscultantes non linguæ tuæ , sed experientiæ suæ. Judicet Apostolus, dicens, Video aliam legem in membris meis, repugnantem tegi mentis mem.

26. « Sed Paterniani, I inquis, « iidemque Venustiani hæretici (a) similes Manichaeis, dicunt a lumbis usque ad pedes dinbolum fecisse corpus hominis, superiores vero partes Deum velut supra basem aliquam collocasse : adduntque nihil ab hominis studio requiri, quam ut anima quam in stomacho et capite habitare dicunt, munda servetur: pubem vero si om- nium flagitiorum sordibus oblinatur, aiunt ad suam non pertinere curam. Ita semper, > inquis, « ut ipsi libidini turpiter serviant, titulum ei propriae potestatis affigunt. Cujus cognatione sententiae, I posuisse me in libro meo asseris : « Arbitrio verecundantium velabatur, quod non arbitrio volentium movebatur ; et quod non serviens voluntati , suo jure corpus libido succendat. > Numquid ideo vim veritatis effugcre poteris, quia nobis calumniando importas I socios falsitatis! Quod enim ego in libro meo posui, cui cedere utinam quam resistere maluisses, longe distat ab istis Paternianis seu Venustianis. Ego enim secundum catholicam fidem, totum hominem, totam scilicet animam totumque corpus ejus Deo summo et vero tribuo creatori : diabolum atem dico humanam vel aliquid ejus non creasse, sed vitiasse naturam ; contraquc ipsam diabolicam plagam, quæ Dei opitulatione sananda est, donec ab ea penitus liberemur, nobis esse pugnandum : nec animam qua corpus vivit, universam mundam 2, quantum in hac vita mundus homo est, posse servari, si concupiscentiæ carnis ad flagitia perpetranda et quaeque immunda consenserit. Quantum ergo pertinet ad istam calumniam tuam, numquid habes adversus ista quae dicas? Quod si parum est, ecce damno et anathematizo ea quae Paternianos seu Venustianos sentire dixisti; addo etiam Manichæos : utrosque cum cæteris haereticis cxsecror, damno, anathematizo, detestor. Quid quæris amplius ? Exue te calumniis, viribus luctare, non fraudibus. Responde unde sit, cui nisi repugnetur, nulla castitas custoditur. Non est certe natura atque substantia, secundum Venustianos et Manichaeos : si nec vilium naturae est, quid est? Exsurgit, opprirno; renititur, refreno ; repugnat, expugno. In tota anima et toto corpore conditorem habeo pacis Deum r quis in me seminavit hoc bellum ? Solve, Apostolc, qua:stionem, atque responde: Per unum hominem peccatum intravil in mundum, et per peccatum mors ; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt (Rom. v,i2). Sed non vult Julianus. Et ad hoe, Apostole beate, responde: Si quis vobis annuntiaverit præter quod accepistis, anathema sit ( Colat. I, 9).

27. Sed « si connivero, > sicut ditis, « invictum esse libidinis malum, profitebor me esse turpitudinis advocatum: si autem dixero, malum me quidem hoe naturale dixisse, sed quod vinci possit, id est, possit caveri; > protinus tu ei alia parte sententiæ tuæ tri- . pudias. < Possunt enim uonuncs, » inquis, < omna vitare peccatum, cnm possunt vincere concupiscentise malum. Si euim libido naturale malum est, et vincitur amore virtutis ; multo magis i dicis < illa omnia vitia superari, quæ de sola voluntate contingunt. i Jam mulUs modis ad ista vestra, et sacpe responsum est. Quia dum hic vivimus, ubi caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem (Galat. v,i7),quantumlibet in isto conflictu supcriores simus, nec membra nostra exhibeamus arma iniquitatis peccato, obedientes desideriis ejus (Rom. vi, i3, 12); tamen ut taceam de corporis sensibus , et in rebus, quibus licite utimur, subrepentis voluptatis excessibus, in ipsis certe nostre cogitationis motibus et affectibus si dixerimus quia peccatum non habemus , noa ipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. i, 8). Frustra igitur in alia tuae sententiae parte tripudias : nisi forte sententiam Joannis apostoli sacrilega praesumptione repudias. Quod autcm nunc agitur, naturalem esse libidinem et ego dico, quia cum illa nascitur omni bomo; et tu multo amplius, qui dicis quod cum illa sit conditus primus homo. Item 1 vincendam esse libidinem, atque ut vincatur ei resistendum esse et repugnandum, et ego dico, et tu, ne a me audias quod mihi ipse dixisti, < profiteri te turpitudinis advocatum, si libidinem negaveris essc viRcendam : » quae utique non vincitur, si nullum cum ea geritur bellum. Cum igitur libidinem et naturalem esse, et vinci posse, ambo dicamus; utrum bonum viptcamus, an malum, ipsa inter nos vertitur quaestio. Scd vide quam sis nbsurdus, qui ct sic' hostem vis ex - pugnare libidinem , et de malo ejus non vis finire quæstionem ; ut si te in concupiscentie diabolus adversitate non vicerit, vincat te in perversitate sententiæ.

28. Adhuc non evigilas, ut intelligas nostram naturam non esse, sed vitium , contra quod virtute pugnamus Neque enim bono bonum , sed bono utique malum vincimus.Considera cum quo vinca!, cum quo vincatur. Quando enim libido vincit, vincit ct diabolus : quando libido vincitur , et diabolus vincitur. Q'tem ergo vincit libido, et a quo vincitur, hostis est rjus : cum quo autem vincit el vincitur, auctor est ejus. Rogo te, oculos aperi, et cerne quae aperta sunt. Nulla pugna est sine malo. Quando enim pugnamur, aut bo!tum pugnat et malum, aut malum ct malunt , aut si dno bona inter se pugnant, ipsa pugna est magnum malum. Quod in corpore quando contingit, ut ea quibas constat, id est humidum et siccum, calidum et frigidum, quamvis sint inter se contraria , pacem secum concordiamque non teneant, morbi aegrotattonesque nascuntur. Et quis audeat dicere, aliquid eorum non esse bonum; cum omnis creatura Dci bona sit, et benedicant in hymno trium puerorum frigus et aestus Domiuum (Dan. III, 67)? Qu.c inter se contraria , servant tamcn pro rerum incolumitate concordiam : cum vcro in nostro corpore discrepant, sessque inviccm oppugnant, valctudo turbatur. Et hoc totum , sicut ipsa mors, de peccati illius propagatione descendit. Neque enim et haec quisquam dixerit, si nemo peccasset, nos in illa beatitudine paradisi fuisse passuros. Sed aliae sunt rerum corporalium qualitates , quæ secum a contrariis temperantur ut bene valenmus; et cum sint in diverso genere bonae, tamcn cunt discordant, malam valctudinem faciunt ; ct aliae sunt animae cupiditates, quae propterea carnis dicuntur, quia secundum carnem anima concupiscit, cum sic concupiscit, ut ei spiritus, id est pars ejus melior et supcrior, dcbeat repugnare. Denique ista vitia non medicos ullos corporum quaerunt, sed gratia Christi medicante curantur: prius, ut reatu non teneant; deinde, ut conflictu non vincant; postremo, ut omni eX parte sanata nulla omnino remancant. Proinde cum mala concupiscere maium sit, et bona concupiscere bonum sit, atque boc bellum quamdiu hic vivitur non quicscat, cum caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem; quis me liberabit de corpore mortis hujus, nisi gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum ? Cui gratiae nimis inimicum dogma horrescimus vestrum.

29. Sod vir fortissimus, nocturnorum et si non administrator, certe exhortator praedicaturque bcHorum, < enervem et mollem esse i dicis < opinionem, qua creditur in paradiso ad nutum voluntatis gcnitalia potuisse servire. »Tanto enim tibi , tanquam viro casto, effeminatior videtur esse animus, quanto plus habet. potestatis in corpus. Sed ecce non vobiscum do libidinis absentia praesentiave contendimus, nec dilectionem qnam debere vos ei videmus, offendimus ; saltem ipsam subdite voluntatis imperio in illu felicitatis loco. Auferte inde evidentissimam pugnam, quae fit cjus motioni mente rcnitcme : auferte inde turpissimam pacem, qu:c fit cjus dominationi mente scrviente. Et certc, quia non eam talem videtis, qualem ibi constituere, si ratione non revocamini, pudore cogimioni, in ea qualis nunc est vilium originale fatemini; cui si servimus perimus, cui repugnamus ne serviamus. Ecce quod laudas, ncc times ne tibi potius admoneas esse dicendum, quod ad flagitia concites homines, ne resistant concupiscentiae, quam sicut bonum naturale commendas. Quid enin! te adjuvat, quod rc- prehendere videris ejus excessum, cujus approbas mntum? Tunc enim excedit licitum limitem, quando ejus moLibus ceditur. Mala est tamcn et quando non ceditur; qnia malo resistitur, ne bonum castitatis intereat, si huic mn!o nun resistatur. Quam tu cum bonam naturaliter dicis, astute illi semper consentiendum esse decernis; ne renisu improbo repugnetur naturali bono. Ita quippe potest facillime vera esse etiam il!a vestra sententia, qua dicitis hominem sine pcccaLo esse, si velit. Non cst enim quomodo faciat quod non !icct, quando licct quidquid libct, quia bonum est quod naturaliter libet. Si crgo adsunt, voluptatibus perfruatur : si autem non adsunt, ipsis carum cogitationibus, sicut Epicuro visum cist, oblectetur, et erit sine peccato, nec se ullo fraudabit bono : nec cujuscumque doctrinae opinionibus resistat naturalibus motibus, scd, sicut ait Hortensius, < tunc obsequatur naturæ, cum sine magistro senserit quid natura dcsideret » (Ciceronis dialogus, cui nomen Hortensius). Non enim potest quæ bona est desiderare quod malum est, aut negandutn est bonse aliquod bonum. Fiat itaque totum qnod desiderat libido bona, ne ipse sit malus qui resistit bono.

30. Non boc dico, inquies, et injustum est ut aliud me suspiceris sentire qu:<m loquer. NoH ergo facere qnod pati non vis, et diccre < quod invitemus ad dulcia furta, quibus Apostolum recitamus dicentem, Scio quia non hapitat in me , hoc eat in carne mea, bonum i (Rom. VII, i8). Etsi enim non hic 1 perficiunt bonum quod volunt , ut non concupiscaut ; faciunt tamcn bonum, ut post concupiscentias suas non eant (Eccli. xvm, 30). Si enim vos castitatem vobis videmini docrre, cum dicitis, NoH vinci a bono, sed vince in bono bonum; quanto magis cam nos docemus, cum dicimus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum (Rom. xii, 2!)? Vide quam sit injustum, ut nos qnod vituperamus expugnare non credas, qui te credi non vis eo frui velle quod laudas. Quomodo casti esse non possunt inimici libidinis, si casti esse possunt et ejus araici?Quod ergo negantes originale peccatum, et invidemes parvulis salvatorem Jesum, legem peccati repugnantem lcgi tnentis introducere vultis ct in paradisum antc peccatum, hoc in volris isLo olere confutamus. Eorcm quae non videmus in vobis ncc audimus ex vobis, nolumus esse judices : nihil nostra interest , quid in occulto agant aperti libidinis laudatores.

CAPUT VIII (a). — 31 Cum vero aliis verbis meis propositis, iilam distinctionem meam, quam de nuptiis et concupiscentia priorum hominum posui, dicens , < Quod enim illi postca propagatione fecerunt , hoc est connubii bonum; quod vero prius confusione texerunt, boc est concupiscentiae malum t (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i , n. 8) : sic refellendam putasti, ut diceres, < fieri non posse ut quod bonum est non habeat communem cum eo laudem, sine quo csse tton potest; » ita volens unam eamdemque laudem nuptiis et libidini esse communem :quomodo corruat ista tua velut definitiva sententia , paulisper attende. Pri. muni , quod universitas rerum quam condidit Deus, uon potest esse sine malis, nec ideo tamen mala communem laudem possunt hjberc cum bonis. Deinde , si < ficri non potest ut quod bonum est non habeat communem cum eo laudem, sine quo esse non potest; t profecto et quod malum est, fieri non potest 2 ut non habeat communem cum eo vituperationem, sine quo csse hon potest. Vituperemus igitur opera Dei , sicut vituperamus mala quae sine illis esse non possunt. Nulium cuim malum cst nis! in aliquo opere Dci, nec sine illo csse omniuo alicubi potcat. Vitupera ergo, ut te non longius muttam, membra humana, sicut vituperas adulteria, quat sinc illis membris esse non possunt. Quod si nun facis, ne tibi quoque ipsi manifestus insanus apparcas : potest igitur nuptiarum bonum non babere laudem communem cum libidine, sine qua esse nunc non potest; sicut quodlibet malum potest uon habere communem vituperationem cum opere Dei, sine quo esse nunquam potest. Sicut autem ista definitio tua falsa et inanis est, ita omnia quaeci illa tanquam consequentia nexuisti.

32. < Invictam i sane nunquam ego < voluptatem carnis, i sicut < solere me i insimulas, dixi. Ambo eam et debere et posse dicimus vinci : sed tu t.mquam bonutn repugnante alio bono, ego tanquam malum repugnante bono; et tu viribus propriis, ego gratia Salvatoris, ut non alia reproba cupiditate , scd Dei charitate vincatur, quae non viribus nostris diffunditur in cordibus nostris, sed per Spiritum sanCtum qui datu? est nobis (Rom. v, 5).

33. < De confusione » autcm i illorum hominum pudendisque coopertis frustra te i commemoras < aliquid Apostolo attestante monstrasse. » Tu enim < vcrecundiora » dicis , qnac ille dicit inhonesta : unde jam quantum satis visum cst, disputavimus (a). Tu itaque frustra refugis rursus ad Balhum, atque philosophorum litteras (b): quasi Balbus te faciat joquentem, quando de illa confusione primorum hominum non potes invenire quid dicas. Si autem in quibusdam veris sententiis saltem philosophorum litteris cederes, non surdo corde illud audires, quod vuluptates illecebras atque escas malorum, et vi i:)- sam partem animi dixeruut esse libidincm (c). Nam quod iu nostro corpore luca digestionis Balbus remota dixit a sensibus, ideo verum est, quomam sensus nostros ea qua digcrimus non alliciunt , sed oacndunt : propterea pars qua egeruntur, naturaliter aliis partibus altrinsecus prommentibns occuttatur, sicut etiam tunc erant quando nudi non confundebantur, qui pt)bt peccatum continuo non occulta , sed plano in promptu posita membra texerunt. Quibus quanto magis non horrore offendebatur, sed delectatione alliciebatur aspec:us , et movebat susceptam tuam ; tanto magis ea tegere ad pudoris officium pertinebat.

34. Quod autem < de claudicatione et perventione » dixi (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, n. 8), si fraude non agis, non intellexisti. Non enim < pcrvemioncm accipi volui hominem qui nascitur de con. cubitu conjugali , i quod me sensisse arbitraris aut fingis : sed perventionem dixi quod bonum habent in fine officii sui nuptiæ , etiamsi nullus inde nascatur. Seminare quippe ad virum pertinet, excipere ad feminam. Huc usque conjugcs opere suo possunt. Ad hoc dixi sane sine claudicatione non posse, hoc est , sine Hbidiuc, perveniri. Ut antem concipiatur fetus atque nascatur, divini est operis, non humani : qua tamen intentione ac voluntate, etiam illud bonum quod ad earum opus pertinet , peragunt nuptiae. Sed q'tia ipse fetus damnationi nassitur, si non renascniur; eo usque pertendunt, non operis sui velut ambulationis, scd voluntatis fine christiana conjugia , ut regenerandus generent : propter quod in eis vcra, hoc est, Duo placens est pudicitia. Sine fide cnim iun possibile est Deo placere (Hebr. x!, 6).

CAPUT IX (a). — 35. Vcnis deinde ad illud, uhi egimus ex Apostoli testimonio, ut sciat unusquisque suum vas, id cst suam conjugem, possidere, ton in morbo desiderii, sicut Gentes quæ ignorant Deum (t Thess. iv, 4,5): qnod exponens dixi, < Non conjugalem , hoc cst licitum honestumque concubitum , fuisse prohibitum , sed ut operis hujus causa sit voluntas propaginis, non carnis voluptas; et quod sine libidine fieri non potest, sic tamen liat, ut non propter libidinem Gat » ( De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i , ttM. 9, 16). Ibi tu cxdamas : v 0 altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei ( Rom. xi, i3 )! qui extra futuram operum retributionem cx multa parte liberum arbitrium formam voluit implere judicii! Justissime enim sibi bonus homo, t inquis, < malusque committitur, ut et bonus se fruatur, et maius se ipse patiatur. > Qua: prorsus exclamatio tua ' ad rem non portinet, qua te sentis urgeri : nec tuo clamore pondus quo premeris sublevas, impium dogma vestrum mordictis tenens, quo vobis placet etiam bonum hominem divino judicio sibi quemque committi, ne scilicet ci sit nccessaria Dei gratia , velut idoneo qui semetipsum agat. Sed absit ut ita sit. Prorsus qui sibi committuntur , et a semetipsis aguntur, non sunt boni, quia non sunt filii Dei. Quotquot enim spiritu Dei aguntur, At filii sunt Dei (Rom. VIII , 14). Puto quod agnoscas in hac sententia dogma apostolicum , quo illud subvertitur vestrum.

36. Verumtamen dicis aliquid contra te, quod tacitus præterire non dcbeo. Meministine quamdiu dis. putaveris contra lucidissimam quae per Apostolum deprompta est veritatem, affirmans, v Nullo modo esse posse aliquid quod et peccatum sit et pœna nec. cati ? < Quid cat ergo nunc, quod oblitus tantæ loquacitatis tuæ idco laudas altitudinem divitiarum sapientiae et scientiæ Dei, quia < extra futuram operum retributionem cx mulla parte liberum arbitrium forinam voluit implere judicii ? Justissime enim sibi, > sicut definis, « bonus bomo malusque committitur, ut et bonus se iruatur, t utique in opere bono ; < et maius se ipse patiatur, » utique in opere malo. Quod profecto illi et peccatum est, quia malum facit ; ct paena peccati, quia malum se patitur : ut ex multa pane formam judicii, quo bona bonis et mala malis retribuuntur, jam impleat liberum arbitrium , quo recte agendo se fruitur bonus, et peccando se patitur malus. Cernis nempe, cum anna tua vana quidem et obtusa jactanter ventilas, quomodo qua ferireris, nudaveris; imo te ipse percusseris. Et insuper jactas mea h:tcr sc dicta esse cotdrarla; quia dixi, non quidem ut tu calumniaris, < concubitum corporum a diabolo fuisse repertum ; i cnm etiamsi nemo peccasset, nonnisi concumbente utroque sexu lilii nascerentur : scd dili, < inobedientiam carnis qua; in carne concupiscente adversus spiritum apparet, diabolico vulnere contigisse. t Et rursus, quia dixi, < hanc legem peccati rcpugnantein legi mentis a Deo iilatem propter ultionem , et idco poenam esse peccati. » Hæc inter se asseveras esse contraria : quasi fieri non possit ut unum atque idem malum ct diabon iniquitate ct De! æquitate peccantibus ingeratur; cum etiam ipse diabolus et propria malignitate sit infestus hominihus , et i)ci judicio sinatur nocere peccantibus. Nequc h:nc sibi ipsa divina adversantur eloquia, qnia scriptum ea, Dcus torrem non fecit (Sap. I, 13); itemque scriptum cst, Vita et mora a Domino Dco (Eccli. x!, 14). Quia deceptor hominis causa mortis est diabolus, quam non ut primus auctor ejus, sed ut peccati ultor intulit Dcus. Verum istam quæstionem satis dilucide ipse solvisti , qni hominem malum dixisti sibi essecotnmissum, utquod sibi cst ipse supplicium , 1 ct divinum sit judicium , et ipsum liberum arbitrium; nec sint inter se duo ista contraria, quod in poena sua et ipse auctor est , et ultor Dcus.

37. Abuteris autem ingeniis tardioribus. Nolo enim diccre quia ct tu non intelligis, ut Mon discernas hac duo, et maligna calliditate aut tenebrosa cæctate confundas vutuntatcm et voluptatem : et sicut' ipsa nomina surdastris auribus unum atque idem sonant , ita res ipsas surdastris cordibus unum idemque csso persuadere te posse confidas. Hinc est quod sententias meas inter se contrarias putas vel putari cupis, tanquam improbem quod ante approbaverim, aut amplectar quod ante respuerim. Audi ergo apertam sententiam ntcam , et intellige vel sine intelligere alios, non offundendo caitgincs ncbulosae disputatioais serenitati sincerissimæ veritatis. Sicut bonum est bene uti malis, ita honestum est bene uti inhone stis. Unde ct ipsa membra non propter divini operis pulchritudinem, scd propter libidinis fæditatem inhonesta dixit Apostolus ( I Cor. xn,25). Nec ad stupra coguntur necessitate qui casti sunt: quia resistunt inhonestae libidini, ne compellat eos inhonesta cotnmiHerc, sinc qua tamcn non possunt honeste filios procreare. Ita fit ut conjugibus castis c< voluntas sit in sobolis procreatione, et nccessi:as in libidine. De inhonesto quippe honestas agitur pro- , creandi , quando libidinem nou amat, sed tulerat castitas concumbendi.

38. Soles libenter commemorare, quibus te adjuvari putas, auctorum sententias sæcularium. Intuere honesto corde, si potes, quid de Catone poeta cecinerit : Urbi (inquit) pater est, urbique maritus ; Justitiæ cultor, rigiJi servatur honosti , in commune bonus; nullosque catonis in actus Subrepsit partemque tulit sibi nata volontas. (Lucan. Pharsal. lib. 2, vers. 588-301). Qualis enim vir Cato fuerit, et utrum in eo vera virtus honestasque laudata sit, alia quæstio est : ad quemlibet tamen finem sua rcferret officia , non utique sine voluptate filios procreavit; et tamen nullos Catonis in actus subrepsit partemque tulit sibi nata voluptas : quoniam et quod non faciebat sine voluptate, non faciebat propter voluptatem; nec in morbo hujus desiderii snum vas possidebat, quamvis ignoraret Deum; si talis fuit qualis prædicatur. Et non vis intelligere quod ait Apostolus, Ul sciat unusquisqne vestrum suum vas possidere, non in morbo desiderii, sicut Gentes, quoe ignorant Deum.

39. Bene discernis inter bonum minus conjugale, et bonum amplius continentine : sed tuum dogma non deseris inimicissimum gratiæ.Dicis enim, i quod Dominus continentiæ gloriam libertate electionis honoraverit, dicens, Qui potest capere, capiat; t tanquam hoc capiatur non Dei munere, sed arbitrii libertate : et taces quod supra dixerat, NoM omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum eat (Matth. xii, i2, 11).Vide quae taceas, quoe dicas. Puto quod te pungat conscientia : sed vincit rectum timorem, cum ingerit perversum pudorem, quoquo modo jam defendenda præcipitata sententia. Tantummodo excessum libidinis identidem culpas, ipsam laudare non cessas. Nec attendis, sentis, intelligis malum esse, cui ne limitem necessitatis excedat, cogitur temperantia repugnare.

40. Quamvis tu, quod monuit Apostolus, ne in morbo desidcrii suum vas quisque possideat, non de conjugio, sed de fornicatione accipiendum putaveris; atque ita temperantix totam honestatem de concubitu conjugum abstuleris, ut nemo sibi videatur in morbo desiderii suum vas possidere, quantacumque libidine in uxoris genitalibus potuerit insanire 1. Si enim ullum ibi tenendum existimares modum, potuisti et illic concupiscentiæ reprehendere excessum , cumque diccre ab Apostolo significatum morbum desiderii, et non improbe negare , suum vas dictum fuisse cuique conjugem suam. Quo verbo in eadem re etiam Petrus apostolus utitur, ubi monet ut viri uxoribus suis tanqnam infirmiori vasi tribuant honorem, vclut cohæredibus gt aUnc; adjungens et dicens, Et videte ne impediantur orationes vestræ (1 Petr. III, 7). Sicut ct coapostolus ejus tempora præscribit orandi temperantiæ conjugali : et secundum veniam concedit, quamvis cum conjuge', non utique illum prolis, sed qui fit voluptatis intentione concubitum () Cor. vn, 5, 6). Ilunc audiant christiana conjugia, non te, qni vis in eis quam drfendis nunquam frenari concupiscentiam, sed quotiescunque sc commoverit, satiari avidam, regnare securam Unnc audiant, inquam, fideles Christi qni suut connubio colligati, ut cx consensu temperent, quo vacent orationi: ei cum ad idipsum redeunt propter intemperantiam suant, noverint etiam inde dicere Deo, Dimitte nobis debita nostra (Matth. vi, 12). Quod enim sccundum veniam, non secundum imperium a tanto doctore dicitur, utique ignoscitur, non jubetur.

CAPUT X (a). — 41. Sed insertis aliis verbis meis, ubi voluntatem vere piorum, qnia Christianornm, con jugum commendavi, qui filios ad hoc generant in hoc sacculo, ut propter alterum sanculum regenerentur in Christo ( De Nuptiis et Concupiscentia, lib. t, n. 9); commemoras te jam in secundo libro istam meam destruxisse sententiam : ubi quid tibi responderim, ibi potius legant qui volunt. Sic enim non sunt facien' da adulteria, etiam voluntate generandi regenerandos, quemadmodum nec furta facienda sunt, etiam voluntate pascendi pauperes sanctos : quod tameM faciendum est, non furta perpetrando, sed bene utendo mammona iniquitatis, ut et ipsi recipiant in tabernacula aeterna (Luc. xvi, 9); sicut non adulteria conimiuendo, sed conjugaliter bene utendo malo libidinis, ea voluntate generandi sunt filii, ut cum eis regnetur in aeternam (a).

42. Verum cleganter laudas susceptam tuam, dicens, et verum dicens' < quod nihil tali possit duM concumbitur cogitari. » Prorsus ita est. Quid enim cogitari potest tunc, quando mens ipsa qua cogitatur, illa carnali delectatione submergitur? Unde optime ille de voluptate disputans, cujus verba in libro superiorejam posui : < Cujusmoms, t inquit, < ut quisque est maximus, ita est inimicissimus philosophiæ. Congruere enim cum cogitatione magna voluptas corporis non potest. Qnis enim cum utatur voluptate, t inquit, < ca qua nulla possit major esse, attendere animo, inire rationem, cogitare omnino quidquam potest (Supra, n. 72, ex Ciceronis Hortensio)? Non igitur c'iam tu potuisti gravius accusare quam laudas, nisi fatendo in ejns impetn neminem posse sancta cogitare. Sed utique religiosus animus isto malo bene utens hoc cogitat, ut libidincm concumbendo patiatur, quod non potest cogitare cum patitur. Sicut salutem homo cogitat, ut somno se impertiat, quod utique non potest cogitare cum dormit: sed somnus cunt occupat membra, non ea facit inobedientia voluntati; quia et ipsam voluntatem ab hujuscemodi alienat intperio, avertendo animam ad visa somniorum, in qui. bus s?cpe eliam futura monstrata sunt. Unde si erat in paradiso vicissitudo vigilandi atque dormiendi, ubi non erat malum concupiscendi; tam felicia erant somnia dormientium, quam vita vigilantium.

45. Qnod autem te jactas , et inani!er spumeum diffundis eloquium,, < parentes comparans parricidis, in cis asserens esse causam ut tilii cum damnatione nascantur : t fcrens' omnino linguæ tuæ velut exsultantibus et plaudentibus pennis, nec in isto strepitu quem tibi ipse facis, respicis Deum. Cur enim non ista vel tale aliquid, ipsi potius hominum Creatori quam genitoribus dicitur, qui certe omnium bonorum est auctor et conditor? Et tamen quos ignibus æternis præscivit arsuros, creare non desinit : nec ei, quia eos creat, nisi bonitas imputatur 1. Et quosdam infantes etiam bapiizatos quos futuros præscivit apostatas, non aufert cx bac vita in æternum regnum adoptatos, nec eis confert magnum beneficium , quod ei de quo legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus ( Sap. iv, 11). Nec tamen Deo tribuitur, nisi bonitas atque justitia , qua de bonis et malis omnia bene ac recte facit. Quanto facilius intelligitur, parentibus non esse tribucndum , nisi quod filios volunt, qui procul dubio quæ illis futura sunt nesciunt?.

CAPUT XI. —44. Quod autem commemorasti ex Evangelio, Melius erat homini illi non nasci ( Matth. xxv!, 24); nonne ut nasceretur plus opere Dei actum est, quam parentum? Cur non ipse imagini sua: præstitit quod melius crat, qui malum quod ei futurum fuerat præsciebat, quod parentes nosse non possunt? Et tamen ab cis qui recta intelligunt, non tribuitur Deo, nisi quod benignitati tribucndum est Crcatoris. pic et Parentibus sine nodo difficilis quxstionis hoc tribuitur, quod filios voluerunt 2, quorum futura nesciverunt. Ego autem non dico parvulos sine Christi Unptismate morientes tanta poena esse plectendos, ut cis non nasci potius expediret; cum hoc Dominus non de quibuslibet peccatoribus, scd de scelestissimis et impiissimis dixerit. Si enim quod de Sodomis ait, et utique non de solis intelligi voluit, alius alio tolerabilius in die judicii punietur (Jd. x, 15, et x!, 24); quis dubitaverit parvulos non baptizatos, qui solum habent originale peccatum, nec ullis propriis aggravantur, in damnatione omnium levissima futuros I Quae qualis ct quanta erit, quamvis dcfinirc non possim, non tamen audco dicere qnod eis ut nulli essent quam ut ibi essent, potius expediret. Verum vos quoque, qui cos velut Hberos ab omni damnatione esse contenditis, cogitare non vultis qua illos damnalione puniatis, alienando a vita Dei ct a regno Dei tot imagines Dei, postremo separando a parentibus piis, quos ad cos procreandos tam disertus hortaris. Haec autem injuste patiuntur, si nullum bnbent omnino peccatum : aut si juste, ergo habent originale peccatum.

45. (a) Aliis deinde proposilis mcis verbis, quibus commomoravi quam honeste sancti antiqui pa!rcs conjugibus usi fucrint; dicis < cos non hoc intuitu operam dedisse propagini, ut tanquam rcos gignerent filios Baptismate diluendos, eo quod Baptisma quo nunc adoptamur nondum fuerat institutum i (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, n. 9). Hoc de Baptismate Ycrum dicis : nec ideo tamcn credendum est, ct ante daiam circumcisionem famulos Dei, quandoquidem eis incrat Mediatoris fides in carne venturi, nullo sacramento cjus opitulatos fuisse parvulis suis; quamvis quid illud csset, aliqua necessaria causa.Scriptura latere volueril. Nam et sacrificia corum tcgimus (Levit. xii ), quibus utique sanguis ille figurabatur, qui solus tollit peccatum1 mundi (Joan. i, i9). Apertius etiam tcgis jam tempore nascentibus parvulis, oOcrebantur sacrificia pro peccatis. Responde, pro quibus peccatis Respice cHam illis generantibus patribus perituram fuisse animam parvuli de populo suo, si die non circumcideretur octavo (Gen. XVII, 14) : et responde quo merito periret, quem negas originali obnoxium fuisse peccato.

CAPUT XII. —46. Jam vero < de Joseph, cuju: Mariam t tede Evangelio c conjugem i dixi (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, n. i2), multa diu disputas contra sententiam mcam, et conaris ostendere, < quia concubitus defuit, nullo modo fuisse conjugium : i ac per hoc, sccundum te , cum destiterint concumbere conjuges, jam non erunt conjuges, ct divortium crit illa cessatio. Quod ne contingat, agam sicut possunt decrepiti quod jnvencs agcbant, ct ab hoc opere quo etiam continens nimium delectaris, nea effœtis 2 ætate corporibus parcant. Non se cogitent quantum ad libidinis altinet incentiva, senuissc, ut possint conjuges permanere. Si hoc tibi placct. tu vidcris. Ego autem ( quia libcrorum procreandorum causa uxores esse ducendas , honestas consentit humana, quolibet modo libidini ccdat infirmitas), prætcr fidem quam sibi debent conjuges, ne fiant adulteria, et prolcm cujus gcnerandac causa sexus terque miscendus est , adverti etiam tcriium bonum quod esse in conjugibus debet, maxime pertinentibus ad populum Dei, quod milii visum est esse aliquod sacramentum, ne divortium fiat vcl ab ca conjuge quaa non potest parere, vel sicut fccisse Cato perhibetur (Plutarch. in ejus Vita, ct Lucan. lib. 2), ne ab eo viro qui pluresnon vult suscipere filius, alteri fetanda tradatar (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. 1, n. ii. Propter hoc in i!!o qnod secundum Evangelium con - . jugium nuncupavi, omnia tria bona nuptiarum dixi essc completa ; c ndc:n, quia nullum adulterium ; prolem, ipsum Dominum Christum ; sacramentum, quia nullum divortium. t Non crgo quia dixi omne nuptiarum, id est, hoc tripartitum bonum , in illis Christi parentibus fuisse completum; propterca hoc dixisse putari debeo, sicut insimulas, < ut quidquid aliter fuerit, malum csse videatur. » Dico enim et aliter bonum esse conjugium, ubi proles nisi per concubitum non potest procreari. Si cnim aliter posset, et tamen concumberent conjuges, apertissime libidini cederent, atquc illo malo uterentur male : cum vero propter quod sexus ambo sunt inStituti, nisi corum commixtione non nascitur homo; propter hoc mixti conjuges illo malo utuntur bene : si autem de libidine quaerunt etiam voluptatem, vcnialitcr male.

47. < Quasi maritus, t inquis, < Joseph in opinione omnium crat. i Secundum hanc opinionem , non secundum veritatem locutam fuisse Scripturam vis intelligi, ut virginem Mariam ejus conjugem d!cerct. Hoc putemus evangelistam facere potuisse, cum vel sua, vel cnjusitbet alterius hominis verba narraret, ut secundum opinionem hominum loqueretur : numquid et angelus loquens unus ad unum, contra conacicntiam et suam et ipsius cui loquebatur, sccundum opinionem potius quam secundum veritatem fuerat locuturus, qui ei dixit, Noli timere accipere Mariam conjugem tuum ? Deinde, quid opus erat ut usque ad Joseph generationes perducerentur (Matth. i, 20, 16), si non ea veritate factum est, qua in conjugio sexus virilis excellit? Quod ego in libro cui re- 6pondes,curn posuissem (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, n. i2), tu prorsus attingere timuisti. Dicit antem Lucas evangdista de Domino, quod putabatur filius Joseph (LMC. in, 23); quia ita putabatur, ut ptr fjus concubitutn genitus crederetur. Hanc falsam voluit removere opinionem, non Mariam illius viri negare conjugcm, contra angelum testem.

48. Quanquam et tu ipse etiam < ex desponsionis iidc eam nomen conjugis accepisse i fatearis. Quae fides utique inviolata permansit. Neque enim cum cam vidisset jam virginem sacram divina fecunditate donatam, ipse aliam qusesivit uxorem : cum utique nec istam quæsisset, si necessariam conjugem non haberet : sed vinculum (idet conjugalis non ideo judicavit esse solvendum, quia spes commiscendæ carnis ablata est. Verum de isto conjugia quod vis existima, nos tamen non ut calumniaris dicimus, < sic fuisse primos conjugcs institutos, ut sine commixtione utriusque sexus conjuges essent : i scd utrum in paradiso ante peccatum caro concupiverit adversus spiritum; vel utrum nunc in conjugibus hoc non fiat, quando ejusdem concupiscentiæ etia n per pudicitiam conjugalem cohibetur excessus; et utrum malum non sit, cui repugnanti consentiendum non est, ne in suum pergat excessum; et utrum non ex ipsa et cum ipsa 1 concupiscentia nascatur, cui malum inesse ullum negas; et utrum ab ingenerato mulo possit hontinum quisquam nisi regeneratione libcrari; hoc inter nos disseritur. In his quæstionibuS catholica veritate antiquitus tradita vestra nnpia novitas suCTocatur.

CAPUT XIII.— d9. Quod autem putasti congerenda essc sacrarum testimonia LiHcrarum, quibus probares unde inter nos nulla quaestio est, < a Dco crcari hominem, » quod de quolibct vermiculo negire fas non est; quo pertinuit, nisi ut te appareret campos quæsisse verborum, ubi ventose atque inaniter curreres? Sed cum etiam sancti Job testimonium tat:t loquaciter adhiberes, quare non tibi venit in mentem quod ait idem ipse homo Dei, cum de peccatis sermo ci' esset humanis, neminem mundum a sorde, nee infantem cujus cst unius diei vita super terram (Job xiv, 5, sec. LXX) ? Nam misericordiam ct magnis et pusillis omnibus præstari ah illo a quo salus est et hominum et pecorum, ct qui facit solem suum oriri super bonos et malos (Matth. v, 45) , quis abnuat, nisi qui Deum esse, aut terrena curare non credit? Quod tu quasi inde contenderemus , pcf testimonium sancti Job docere voluisti, quia dixit, Ossibus et nervis compegisti me, vitam et misericordiam tribuisti mihi (Job x, 11,12). Ubi quidem ille potuit non omnem significare hominem, sed de se ipso gratias agere, quod eum carnaliter natum non descruerit, sed ei misericordiam ut vere 1 viveret, id cst juste viveret, qui eum condidit, ipse præstiterit. Aut certe quia parum erat vita, quam nascendo sorlitus est, ideo addidit, et misericordiam ; ne remaneret naturaliter, filius ira; sicut et cæteri, atque inter vasa irae, non inter vasa misericordiæ fieret.

50. Cur autem de malo quod ci adjacet atque inest membris ejus reus non sit fidelis, et es eo malo tamen qui nascitur reatum trahat, jam nescio quoties diximus. Fideli enirn hoc beneficium rcgeneratio contulit , non generatio. Inde ergo ab isto reatu solvenda est prolcs, unde solutus est parens.

CAPUT XIV. — 5i. Sed magnum aliquid te dia. lectica docuit Rem qu:c in subjecto est, sine illa re csse non posse, in qua subjecta est. Et idco » putas < malum quod est in parente, utiquo in subjecto, alii rei, id est proli, ad quam non pervenit, reatum non posse transminore. i Recte hoc diceres, si malum concupiscentiæ de parente non perveniret ad prolem ; cum vero sicut sine illo nemo sennuatur, ita sino illo nemo nascatur; quomodo dicis eo non pervenire, quo transit? Non enim Aristoteles, cujus categorias insipienter sapis, sed Apostolus dicit ! Per unum hominem peccalum intravit in mundum; et per omnes homines pertransiit (Rom. v, 12). Nec sane tibi dialectica illa mentitur, sed tu non intelligis. Verum enim est quod ibi accepisti, ea quae in subjecto sunt, sicut sunt qualitates, sinc subjecto in quo sunt, esse non posse, sicut est in subjecto corpore color aut forma; sed afficiendo 3transeunt, non cmigrando: quemadmodum Æthiopes, quia nigri sunt, nigrosgignunt, non tamcn in filios parentes colorem suum vetut tumcam transferunt ; sed sui corporis qualitate corpus quod de illis propagatur afficiunt. Mirabilius est au<cm quando rerum corporalium qualitates in res incorpora!es transeunt, et tamen fit, quando formas corporum quas videmus, haurimus qoodam modo, ct in memoria recondimus, et quocumque pergimus, nobiscum ferimus : ncc illae reeesserunt a corporibus suis, ct tamen ad nos mirabili modo affectis nostris sensibus transierunt. Quomodo autem de corporc ad spiritum , eo modo transeunt de spiritu ad corpos. Nam colores virgarum quas variavit Jacob, amften. do transierunt in animas pecorum matrum, atque inde rursus eadem affectione transeundo apparuerunt in corporibus liliorum (Gen. xix, 37-42). Tale vero aliquid etiam in fetibus humanis posse contingere , Soranus medicina: auctor nobilissimus scribit, et I exemplo confirmat historia;. Nam Dionysium tyran- I nuni) narrat, eo quod ipse deformis esset, nec tales habere filios vd!ct, uxori suæ in concubitu formosam proponere solere picturam, cujus pulchritudinem concupiscendo quodam modo raperet, et in prolem quam concipiebat afficiendo transmitteret (a). Neque enim Deus ita naturas crcat, ut leges auferat, quas dedit motibus uniuscujusque nnturac. Sic et vitia cum sint in subjecto, ex parentibus tamen in fiiios, non quasi transmigratione de suo subjecto in subjectum alterum, quod fieri non posse categonx; illae quas legisti verissime ostendunt; scd , quod tton intelligis, affectione et contagione pertranscant.

CAPUT XV. — 53. Quid est quod laboras magnis argumentationibus pervenire ad impietatis abruptum, tot < Christi caro, qnia de Maria natus est, cujus vircinis caro sicut catcrorum omnium ex Adam fuerat propagata, nihil distet a carne peccati, et sinc ulla distinctione Apostolus dixisse credamur, cum fuisse missum in similitudine carnis peccati i (Rom. VIII, 3); into potius instas, < ut nulla sit caro peccati, ne hoc sit et Christi ? » Quid est ergo, similitudo camis peccati, si nulla est caro peccati? Sed < hanc apostolicam sententiam me nOn intellexisse i dixisti : nec eam tamcn exposuisti, ut te doctore * nosscmus quod aliqua res possit esse similis et rei qnao non est. Quod si dementis est dicerc, ct sine dubio caro Christi non est caro peccati , sed similis carni peccati; quid restat ut intelligamus, nisi ea excepta omnem reliquam humanam carnem esse peccati ? Et hinc apparct illam concupiscentiam, per quam Christus concipi noluit, fecisse in genere humano propaginem mali : quia Marix corpus quamvis inde cenerit, tamen eam non trajecit in corpus quod non inde concepit. Cacterum, corpus Christi inde dictum esse in similitudine carnis peccati , quia omnis alia hominum caro peccati est, quisquis negat, et carnem Christi ita carni comparat nascentium hominum caeterorum , ut asserat utramque esse puritatis sequaHs, detestandus hæreticus invenitur.

53. Magnum porro aliquid invenisse tibi videris, et copiosissime disputas , < etiam si nascentes mali aliquid ex parentibus trahere possent, quod expiaretur manibus Dei, quia eos ipse format in uteris matrum. t Ab ipso autem formari homines (quasi hoc ncgetnus) instantissime probas , multa de Scripturis adhibens testimonia : in quibus cum ea verba ex libro Ecclesiastico posuisses, quibus Dei opera dicuntur occulta (Eccli. III, 2i, 23); continuo tua subjecisti atque dixisti, < Qurc sententia eorum arguit vanitatem, qui putant naturalem profunditatem posse investigatione aliqua comprehendi. » Hoc tibi dic, et noli dc animae origine temere aliquid definire , quod vel ra" tione certissima, vel divino eloquio minimc ambiguo non potest comprehendi; sed potius quod sapientissima mulier matcr Machabæorum sape. Nam et ejus verba posuisti, quæ filiis suis ait: Nescio qualiter in utero meo apparuistis (II Machab. VII, 22). Quod utique non pntanda est dixisse de corporibus eorum, qua? corpora se non dubitabat ex virili scminc conccpisse : scd ntrum anima; filiorum de paterna anima tractæ fucrint, an aliunde in utero cjus esse ceperint, hoc nimirum itta nesciebat; nec eam pudebat, ut temeritatem caveret, ignorantiam confiteri. Quid est ergo qnod causaris, < Cur non ipso filii mundentur effectu, ut a pollutionibus, i inqnis, t quac dicuntur parentum, majestate opificis expientur ?» Nec aHcndis hoc dici etiam dc manifestis vitiis corpomm posse, cum quibus non pauci nascuntur infantes 1; quamvis absit ut dubitetur, Deum vcru:n ct bonum esse omnium corporum formatorem : et tamen ex opificis tanti manibus tam multa, non solum vitiosa, verum ctiam monstrosa procedunt, ut natura a nonnullis appellentur errores; qui cum operantem vim divinam, et quid cur faciat, indagare non possint, fateri eoa pudet nescire quod nesciunt.

54. Quod autem attinet ad peccati originalis in omnes homines transitum, quoniam per concupiscentiam carnis transit, transire in eam carnem non potuit, quam non per illam virgo concepit Quod enim et de alio libro meo, quem scripsi ad sanctæ-memo- r!ac Marcellinum, velut mihi præscribens ponere vohiisti, de Adam dictam , < quod tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos : » unde utique i!!c tabificavit, non inde Christus in matris uterum vcnit. Sed verba qua; ad rem maxime pertinent in eadcm sententia mea, ego dicam, quia tu diccre noluisti; et statim cur nolueris apparebit. < Occulta, t inquam , < tabe carnalis concupiscentias suae tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos » (De Peccatorum Meritis, lib. i, M. iC). Non itaque carnem tabificavit, iu cujas conceptu tabes ista non fuit. Caro itaque Christi mortalitatem de mortalitate materni corporis traxit, quia mortale corpus ejus invenit: contagium vero peccati originalis2 non traxit , quia concumbentis concupiscentiam non invenit3. Si autem nec mortalitatem, sed solam substantiam carnis de matre sumpsisset; non solum caro ejus caro peccati, sed nec. similitudo carnis peccati esse potuisset.

55. Sed comparas me et coaequas < Apollinaris errori, qui carnis sensum fuisse negavit in Christo : i ut imperitis nebulas undecumque commoveas, ne lucem veritatis attendant. Aliud est sensus carnis, sine qno nullus fuit, aut est, aut erit in corpore vivens homo : et aliud est concupiscentia qua caro concupiscit adversus spiritum , sine qua fuit ante peccatum primus homo, qualem nobis exhibuit humanam naturam Christus homo; quia sicut ille es terra, sic iste sine tal! concupiscentia est creatus ex femina. Assumens tamen 1 ex illa etiam mortalitatis infirmitatem, qualis non crat ante peccatum in carne hominis primi, ut esset ista, quod tunc illa non fuit, similitudo carnis peccati. Ut ergo nobis patiendi pracberet exemp!nm , non habuit ille mala sua, sed pertulit aliena; in doloribus pro nobis, non in cupiditatibus fuit.

5G. Quapropter, natos ei Adam, transferri renatos oportet ad Christum; ne a regno Dei pereant imagincs Dei, quod sinc malo fieri qui dicit, ncc amorem habet, ncc timorem De!. Cum hoc autem malo necesse ist liominem de damnata origine generari. < Regeneratos » autem absit cut redigamus » sicut calumniaris, cub necessitate criminum', Deo largiente dona virtutum. » Quamvis ergo aliam legem videamus in membris nostris, repugnantem legi mentis nostrae: non solum tamen nccessitatem criminis non habet; sed habet potius honorem laudis, cujus spiritus spirituali munereadjutusadversus carnis concupiscentiam concupiscit. Scd quacumque te verses, quacumque te jactes, qusccumque undecumque colligas, infles, ventiles, spargas, contra quod concupiscit spiritus bonus, non cst bonum.

57. « Non potuit, i inquis, « exemplum dare natura dissimilis. » Potuit quidem : nam quid est quod nos ad imitationem Patris hortatur, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, ut ejus exemplo nostros diligamus inimicos (Matth. v , 44, 45) ? Vcrumtamen natura' hominis Christi nostræ naturae dissimilis non fuit, sed vitio nostro dissimilis fuit. Ille quippc sine vitio natus est homo, quod hominum ncino. Quantum autem ad vitam pertinet, qua Christum debemus imitari, hoc quoque ad distantiam piurimum valet, quod unusquisque nostrum homo est, illc autem etiam Deus. Neque enim tantum potest justus homo esse qui homo est, quantum homo qui et Deus est. Iliud sane magnum verumque dixisti , cum posuisses testimonium apostoli Petri, dicentis, Qui peccatum non fecit (! Petr. n, 22); notandum esse quod judicaverit apostolus sufficere ad ostendendum in Christo nullum fuisse peccatum, quia dixit nullum cum fecisse peccatum : Ut «doceret,» inquis, cquia qui non fecit, habere non potuit. t Omnino verissimum est. Profecto enim pecca. tum etiam major fccisset, si parvus 4habuisset. Nam propterea nullus est ho:ninum practer ipsum qui peccatum non fecerit grandioris ætatis accessu, quia nulhis cst hominum praeter ipsum qui pecealum non habuerit infantilis alatis exortu.

58. c Tolle, » inquis, < exempli causam, tolletur et pretii 5, quod pro nobis iactus cst. i Non est mirum quod solum exemplum ponis in Christo, qni præsidium gratiæ, quo crat plenus 1, oppugnas. < Spe, » inquis, < malo carendi ad fidei præsidia convolamus, non autem carcmus innatis : siquidem post Baptisma virilitas ipsa perdurat.» Qui virilitatis nomine concupiscentiam carnis appellas; perdurat utique,quod negare non potes ', contra quod debet concupiscere spiritus, ne homo jam renatus concupiscentia sua trahatur illectus. Et utique concupiscentia quoc repugnat ut trahat, etiam si spiritu contra cam concupiscentc et resistente non trahat, ac propiere? uccconcipiat pariatque peccatum (Jacobi i, 14, JS), non est bonum. Et ipsa est, de qua dicit Apostolus, Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum (Rom. vii, i8). Hoc autem quod non est bonum Christus in natura si haberct sua, non sanaret in nostra.

CAPUT XVI (a).— 59. Interponis aliud de libro meo, ct quoniam dixi , < conjugalcm concubitum, qui fit intentione generandi, non ipsum esse peccatum, co quod bona voluntas animi sequentem ducat, non ducentem sequatur corporis voluptatem (Dc Nuptiis et Concupiscentia, lib. i, M. 13) : tu contra refers, < De ea re quae a peccato libera cst, peccata non nasci; » isto modo existimans te posse destruere originale peccatum, quod non desiruit nisi Salvator, quem parvulis invidetis. Destruit autem solvendo quod rci sunt, non negando. Ideo quippe concubitus conjugatis, qui fit intentione generandi, non est peccatum, quia bene utitur lege peccati, id est concupiscentia, quas inest in membris repugnans legi mentis. Quac si proplerea reum parentem non tenet, quia regeneratus est; quid mirum si propterea reum tenet nascentem, quia inde generatus est? Et idco ne reus rcniancat, etiam ipse regenerandus est, Haec vero sententia tua qua dixisti, < De ea re quae a peccato libera est, peccata non nasci, » quantum adjuvct Manichacos, si co. gitcs, voles eam delere de libro tuo, et de cordibus omnium ' qui legerunt librum tuum. Si enim non de ea rc qua; a peccato libera est, peccata nascuntur ; habent aliam naturam suam, sccundum Manichæos, undc nascuntur. Quos et aliis similibus sententiis tuis quantum adjuvarcs 5, jam in primo hujus nostri operis volumine demonstravi ( Supra, lib. i, M. 56-44). Ecce hic et quod dixisti tantumdem valet. Videsne nobis operam daudam, præter errorem proprium quo Pelagiani estis, ut quasdam tuas sententias, qualis << ista est, evertamus, si Manichæos vincere vohunus ? < De ea re quac a peccato libera est < dicis < peccata non nasci. » Sed veritas contradidt, qua; te et Manicbucos evertit, cum quibus tibi vox ista communis est. Angelus quem creavit Deus, res a peccato libera tuit; homo quem primum creavit Deus, res a peccato libera fuit. De rcbus igitur a peccato liberis nata esse peccata qui negat, aut Manichæus est manifestus, an Manichæis suffragatur incautus.

60. Deinde ponens alia verba mea, sic argumcnlaris qnasi ego dixerim, Cum servit conjugalis ad propagandam prolem, tunc honorari libidinem. Dicis tibi ipsc qnod vis : nam ego hoc ncc dixi omnino, ncc sensi. Quomodo enim libido cum servit honoratur, quando ne pergat in liberos excessus, dominatione mentis opprimitur? Nos itaque non diximus semper ad reatum pertinere uti libidine. Quod velut dixerimus, ita colligis, minus peccare adulteros quam maritos; quia maritis, inquis, libido servit ut peccent, adulteris imperat. Sed cum ego illud non dixerim, qualecumque hoc sit tuum quod tanquam consequens essc voluisti, nihil ad me attinet. Ego cnim dico, uti libijinc non semper esse peccatum; quia malo bene uti non est peccatum. Nec quæcumque res ideo bona cst, qnia ea bene utitur bonus. Nam et de duobus hominibus scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur (Prov. x, sec. LXX). Numquid idco bonum est csse imprudentem, quia bene illo utitur sapicns? inde et apostolus Joannes non ait, Nolite uti mundo; sed, Nolite diligere mMMdum: ubi posuit ct concupiscentiam carnis (IJoon. n, 15, 16). Qui cnim non diligens utitur, quasi non utens utimr; quia non ejus rei causa utitur, sed alterins quam diligens intuetur, ut etiam non diligens hac utatur. Propicr quod Paulus coapostolus ejus: Et qui utuntur, inquit, hoc mundo, quasi non utantur ( I Cor. vn, 5i). Quid est, quasi non utantur; nisi, Non diligant quo utuntur, quoniam talc cst, ut bene alitcr non utantur? Et. hoc quidem etiam in bis rebus observandum cst, quae in boc mundo sic bonae sunt, ut tamen eas diligi non oporteat. Quis enim matum esse pecuniam recte dixerit ? Et tamen nemo ea bene utitur qni dilexerit: quanto magis libidine? Nam pccuniam malus quidem spiritus concupiscit; scd ipsa contra bonum spiritum non concupiscit, quod libido facit : atque ideo ct qui boc esse malum negat pnccat, et qui hoc malo bene utitur non peccat. Recte igitur argumentareris, dicens, Libidinem, si mala eat, majori reatu obstringere quibus obsequitur conjuges, quam quibus dominatur adulteros; si diceretur a nobis, eos* conjuges qui serviente concupiscenUa: malo ad solum gcnerandi utuntur officium, ad aliqua mala opcra co illos uti, sicut ad facinus perpetrandum servo utitur homicida. Cum autem dicamns bonum esse in conjugibus officium procreandi, quamvis vulnus quod in renato sanari potest, trahat natus de primi contagione peccati ; restat ut sic utantur conjuges bani malo concupiscentiæ, sicut sapiens ad opcra utique bona ministro utitur imprudente.

6t. Sed homines acutissimi ideo non modum, nan genus, sed excessum voluptatis arguitis ct exprobrandum censetis obscenis, quia eum nostis, ut dicis, intra concessos fines animi potestate posse retineri. Faciat ammi potestas, si potes!, ut ad transgrediendos lines, a quibus transgrediendis cam rcvocat, non se libido commoveat.Quod si facere non potest; protecto ut fines non transgrediatur, improbo hosti resistitur, qui cos transgredi nititur. Sed universum contemptum ejus, inquis, virginibus continentibusque inesse testamur. Numquid ideo virgines et continentes contra concupiscentiam carnis non pugnant? Et quid est contra quod exercent abs te quoque prædicata illa gloriosa certamina, ut virginitatem continen- tiamque custodiant (Supra, lib. 3, n. 42, et lib. 4. n. 9)? Si ergo pugnant, malum est quod expugnant. Et ubi est !ioc malum, nisi in ipsis? Ergo, Non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum, vcracitcr dicitur ct ab ipsis.

62. Nihil aliud dicis esse nuptias, quam corporum commixtionem : et dicis postea, quod et verum cst, sine appetitu mutuo et sine opere naturali propagationem esse Mon posse. Numquid tamcn nogas, sibimct etiam adulteros appetitu mutuo ct opere naturali et corporum commixtione conjungi? Nun est ergo ista definitio nuptiarum. Aliud est enim quod nuptisc sunt, et aliud est sine quo etiam nuptiac filios propagare non possunt. Nam et sine nuptiis possunt nasci homines, et sine corporum commixtione possunt esse conjuges : alioquin non erunt conjuges, ut nihil aliud dicam, certe cum senuerint, sibique misceri vel non potucrint, vel sine spe suscipicnda: prolis erubuerint atque nolucrint. Vides ergo quam inconsidcrate nuptias definieris, dicendo eas aliud non esse nisi corporum commixtionem. Tolerabilius forte diccres, non cas inchoari nist per corporum commixtionem : quia filiorum procreandorum causa utique ducuntur uxores, et aliter non possunt filii procrearr. Sed procreandi causa commixtio corporum aliter quam nunc est fuisset, si ncmo peccasset. Absit cnim ut honestissima illa felicitas in paradiso commotæ libidini semper obtemperaret: absit ut illa pax animi et corporis haberet aliquid, propter quod adversus se ipsam prima hominis natura pugnare!. Si ergo ibi nec serviendum libidini, nec adversus eam bellandum fuil; aut non ibi fuit, aut non talis qualis nunc est fuit. Nunc enim libidini necesse est ut repugnet, qui servire noluerit : necesso est ut serviat, qui rcpugnare* neglexerit. Quorum duorum unum est molestum, etsi laudabile : alterum turpc et miserabile. Itaque in hoc sarculo unum horum castis est necessarium, in paradiso autem utrumque a bcatis fuerat alienum.

G3. Sed iterum me dicis mihimetipsi esse contrarium, proposilis videlicet aliis verbis meis, ubi propagationis officium a carnalis delectationis appetitione discernens, Aliud esse dixi non concumbere nisi voluntate generandi, quod non habet culpam; aliud concumbendo carnis appetere voluptatem, sed MOM præter conjugem, quod venialem habet culpam (De Nuptiis et Concupiscentia, lib. 1, M. i7). Nihil habent duo isia, quantum mecum omnes vident qui verum vident, undc me ostendas mihi esse contrarium. Andi tamen identidem quod corum sensibus inculcatius intimetur, quos fallere affectas. Calumniaris enim, itos accusationem præbere turpibus et flagitiosis hominibus, ut cum infanda immunda commiserint, contra voluntatem se dicant fecisse, et ideo nullum habere peccatum : quasi nos non multo exertius adhortemur contra libidinem esse pugnandum. Nam si vos, cum id bonum esse dicatis, non vultis tamen ut vestra adversus istud 1 bonum frigescere, vel certe tepescere bella credamus : quanto vigilantius et ardentius contra malum nos censemus esse pugnandum? Nos dicimus illud esse contra voluntatem, ut caro concupiscat adversus spirhum; non illud, ut spiritus adversus carnem. Per quam concupiscentiam bonam fit, ut nisi causa generandi non utantur conjuges carnis libidine, ac sic malo utantur bcne; qui usus bonus mali facit honestum concubitum verequo napualem: voluptatis autcm eausa, non prolis, facit Concubitum culpabilem, sed in conjago venialem. Ideo autem et de honesto concubitu qui nascitur, trabit quod renascondo diluatur; quia ct in concubitu honesto inest malum, quo bene utitur bonitas nuptiarum. Sed non obest renatis, quod oberat natis. Unde fit consequens, ut qui ex eis nascitur, et illi obsit si non renascatur.

64. Tu sane iuter argumentationes tuas, quibus te inaniter adversus mea verba contorques, identidem te Manichaeos adjuvare non vides. Ideo quippe tibi videtur natus de concubitu conjugali non trahere originale peccatum, quia de hoc opere quod non habet culpam, nasci, sicut dicis, culpa non potest. Cur ergo de opere De! quod noM babebat culpam, nata est culpa angeli, nata culpa hominis ? Cernis quantum eis suf. fragcris, quorum detestatione conans obtegere, quod adversus catholicam fidem fundatissimam sentis. Si enim secundum definitivam tuam', de hos opere quod non habet culpam, nasci culpa non potest; ecce nulla opera Dci habent. culpam : unde igitur culpa nata cst? Hic Manichaeus, te adjuvante, aliam naturam, sicut desipit, malam molitur inducere, ut sit unde culpa nata esse credatur: quia de opere Dei, secundum tua verba, culpa non nascitur. Numquid potest vinci Manichæus, nisi cum illu et ipse vincaris? Quia et angelus et homo Dei sunt opera sine culpa ; ex quibus tamen culpa nata est, dum ab eo qui culpa caret, per !iberum arbitrium recesserunt, quod eis datum est sine culpa ; et facti sunt mali, non pcr admixtionem mali, Med per defectionem boni.

65. Dicis, ob hoc a me christiani temporis continentiam fuisse laudatam, non ut ad virginitatem incende rentur homines, sed ut bonum nuptiarum quod a Deo institutum eat damnaretur. Sed ne puteris malevola de animo meo suspicione torqueri, velut probare me volens, dicis mibi: Si fideliter invitas homines ad studium continentiæ, fateris ergo ila virtutem pudicitiæ a volentibus posse servari, ut sit, quicumque noluerit, corpore sanctus et spiritu. Respondeo, me fateri, sed non sicut vos. Nam vos ipsius animi viribusboc tribuitis; ego, adjutae per Dei gratiam voluntati. Veruntamen quid comprimitur animi imperio Me peccetur, nisi matum quo vincente peccatur? Quod malum ne dicamus cum Manichaeis tanquam ex aliena mali natura nobis esse commixtum, restat ut in nostra natura tanquam vulnus aliquod fateamur esse sanandum, cujus reatum jam fatcmur regeneratione sanatum.

6G. Ecce frustra enumerasti. quibus me comparas, tot hæreticorum fraudes, quorum utinam numerum non augercs. < Apostolica sententia, qua notat haereticos prohibentes nubere i (t Tim. iv, 3),« etiamme t asseris tangi: t quasi dicam,« post adventum Christi turpia esse conjugia. i Audi ergo quod dicimus, ut boc ipsum multis modis ac sæpius audiendo, non dissimules veritatem,simulans quodam modosurditatein. Non dicimus turpia esse conjugia; quandoquidem ne incontinentia in damnabile cadat flagitium, fulcienda est honestate nuptiarum. Sed quod vos dicitis, christiana doctrina non dicit, id est, ut verba tua ponam, < hominem suflicere ingenitis sibi motibus dare lcges : i hoc non dicimus; sed dicimus quod dixit Apostolus, cum hinc loqueretur, Unusquisque proprium donum habet a Deo (I Cor. vn, 7). Et quod dixit Dominus, Sine me nihil potestis facere (JooM. xv, 5). Et, Non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est (Matth. xix, ii) : cum posset dicere , Non omnes capiunt verbum hoc, sed qui voluerit; si verum esset quod dicitis vos. Quaere sane, qualibus ingenitis sibi motibus bomincm dicatis esse idoncum dare leges? utrum bonis , an malis ? Si bonis; adversus bohun ergo spiritus concupiscit ', ei duo bona invicem sibi adversantur in homine. Quod si ita esset , ipsa duorum bonorum inter se adversitas bona csse non posset. Si autem malis; fatere igitur ingenitos esse homini motus malos, contra quos castitas dimicat. Et ne dicere cum Manichaeis cogaris, alienæ mali naturæ nobis inesse commixtionem, nostrum potius origmalcm confitere languorem. Cujus languoris malo conjugilis bene utitur pudicitia; contra quod languoris malum adhibentur ab incontinentibus nuptiarum remedia, exercentur a continentibus gloriosa certamina. Arbitror pollicitationem meam, ex quo ' tibi ad omnia respondere coepi, io quibus solvendos quæstionum nodos aliquos attulisti, commodius impleri, si numcrum tuorum voluminum non excessero. Sit ergo hic finis hujus mei, ut novissimum tuum ab alio refellamus exordio.