Christus veritas intus ducet.

39. Quod si et de coloribus luccm, et de cæteris quæ per corpus sentimus, elementa hujus muhdi eademque corpora quae sentimus, sensusque ipsos quibus tanquam interpretibus ad talia noscenda mens utitur; de his autem quæ intelliguntur, interiorem veritatem ratione consulimus : quid dici potest unde clareat, verbis nos aliquid discere præter ipsum qui aures percutit sonum? Namque omnia qua percipimus, aut sensu corporis, aut mente percipimus. Illa sensibilia, hæc intelligibilia; sive, ut more aucturum ncstrorum loquar, illa carnalia, hæc spiritualia nominainus. De illis dum interrojanmr, respondemus, si præsto sunt ea quae sentimus; velut cum a nobis quæritur intuentibus lunani novam, qualis aut ubi si. Ilic ille qui interrogat, si non videt, credit verbis, et sæpe non credit : discit autem nullo modo, nisi et ipse quod dicitur videat; ubi jam non verbis quæ sonuerunt, sed rebus ipsis et sensibus discit. Nam verba eadem sonant videnti, quæ non videnti etiam sonucrunt. Cum sero nou de iis quae coram sentimus, sed de his qu.c aliquando sensimus quxritur; non jam rcs ipsas, sed imagines ab iis impressas memoriæque mandatas loquimur : quai omnino quomodo vcra di caums, cum falsa intueamur, ignoro; nisi quia non nos ca videre ac sentire, sed vidisse ac sensisse narramus. Ita illas imagines in memoriæ penetralibus rerum ante sensarum quxdam documenta gestamus, quæ animo contemplantes bona conscientia non mentimur cum loquimur: sed nobis sunt ista documenta; is euim qui audit, si ea sensit atque adfuit, non discit meis verbis, sed recognoscit ablatis secum et ipse imaginibus: si autem illa non sensit1, quis non cum credere potius verbis quam discere intelligat?

40. Cum vero de iis agitur quæ mente conspicimus. id est intellectu atque ratione, ea quidem loquimur quæ præsculia contuemur in illa interiore luce veritatis, qua ipsc qui dicitur homo interior, illustratur et fruitur : sed tunc quoque noster auditor, si et ipse ilia secreto ac simplici oculo videt; novit quod dico sua contemplatione, non verbis meis. Ergo ne hunc quidem doceo vera dicens, vera intuentem; docetur enim non verbis meis, sed ipsis rebus, Deo intus pandente, manifestis: itaque de his eUam interrogatus respondere posset. Quid autem absurdius quam eum putare locutione mea doceri, qui posset, antequam loquercr, ca ipsa interrogatus exponere? Nam quod sæpe contingit, ut interrogatus aliquid neget, aL'luc aJ id fatendum aliis interrogationibus urgeamur, fil hoc imbecillitate cernentis, qui de re tota illam lucem consulere non potest: quod ut partibus faciat, admonetur, cum de iisdem istis partibus interrogatur, quibus illa summa constat, quam totam cernere non valebat. Quo si verbis perducitur ejus qui interrogai, non tamen docentibus verbis, sed eo modo inquircntibus, quo modo est ille a quo quæritur, intus disccre idoneus; velut si abs te quærerem hoc ipsum quod agitur, utrumnam verbis doceri nihil possit, et absurdum libi primo videretur non valenti totum conspicere : sic ergo quærere oportuit, ut tu:e sese vires habent ad audiendum illum iutus magistrum, ut dicerem: Ea quæ me loquente vcra esse confitcris, et certus cs, et te illa nosse confirmas, unde didicisti ? responderes fortasse quod ego docuissem. Tum ego subnecterem : Quid si me hominem volantem vidisse dicerem, itane te certum verba mea redderent, quemadmodum si audires sapientes homines stultis csse meliores ? Negares profectoct responderes illud te non credere, aut etiamsi crederes ignorare, hoc autem certissime scire. Ex hoc jam nimirum intelligeres, neque in illo quod me affirmante ignorares, ncque in boc quod optime scires, aliquid te didicisse verbis meis ; quandoquidem C'liam interrogatus de singulis, et illud ignatum, et hoc tibi notum esse jurares. Tum vero totum illud quod negaveras fatereris, cum hæc ex quibus constat, clara ct certa esse cognosceres; omnia scilicet quæ loquimur, aut ignorare auditorcm utrum vera siut, aut falsa esse non ignorare, aut scire vera esse. Uorum trium in primo aut credere. ant opinari, ant dubitare; in secundo adversari at'luc rcnuere; in tertio attestari : nusquam igitur discere. Quia ct illc qui post verba nostra rcm 1 Er. LOV. si autem ille xon sen:;il. M. nescit, et qui se falsa novit audissc, et qui posset interrogatus eadem respondere quæ dicta sunt, nihil verbis meis didicisse convincitur.